s. Maria Restytuta Kafka
Arcybiskup Marian Jaworski miał wiele zasług w sfinalizowaniu procesu beatyfikacyjnego s. Marii Restytuty Kafki, czeskiej zakonnicy zamordowanej przez ścięcie na gilotynie 30 marca 1943 roku w Wiedniu. Biskup Jaworski 4 listopada 1988 roku przybył do Wiednia, aby uczestniczyć w uroczystym rozpoczęciu procesu beatyfikacyjnego s. Kafki.
Siostra Maria Kafka urodziła się w rodzinie szewca, w wieku 19 lat wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Chrześcijańskiej Miłości. Pracowała w szpitalu w Neunkirchen, jako pielęgniarka, a po zakończeniu I wojny światowej w szpitalu w miejscowości Mödling.
Po 1938 roku, gdy Niemcy aneksowały Austrię, s. Restytuta sprzeciwiła się nowym rządom, m.in. odmówiła zdjęcia krzyży z sal szpitalnych, czego zażądali naziści. W ten sposób 18 lutego 1942 roku została aresztowana i skazana na karę śmierci.
Z myślą o przyszłej błogosławionej abp Jaworski 24 marca 1996 roku w klasztorze sióstr franciszkanek w Wiedniu poświęcił kaplicę siostry Restytuty, a 21 czerwca 1998 roku w Wiedniu współkoncelebrował we mszy beatyfikacyjnej, w czasie której papież Jan Paweł II beatyfikował trzy Sługi Boże, w tym siostrę Marię Restytutę Kafkę. Jej metalowa figura, przywieziona przez abpa Mariana Jaworskiego z Wiednia znajduje się w lwowskim seminarium we Lwowie – Brzuchowicach.
Przed beatyfikacją w osobistym liście do papieża abp Marian Jaworski zawarł następującą prośbę: „Ośmielam się prosić, jeśli to tylko będzie możliwe, ażeby beatyfikacja siostry Restytuty odbyła się w Rzymie, w zimie lub na wiosnę przyszłego roku. W przyszłym roku na urzędzie przełożonej generalnej sióstr franciszkanek z Wiednia pozostaje jeszcze matka Elfriede Obermüller, świątobliwa i ofiarna zakonnica, która bardzo dużo poświęciła sprawie procesu siostry Restytuty. Byłaby to dla niej wielka satysfakcja od Boga. Ponadto siostra Restytuta pochodziła z Brna i beatyfikacja w Rzymie miałaby charakter ponadnarodowościowy – powszechny”.
Ks. Piotr Skarga
Kardynał Jaworski już jako emeryt w Krakowie 8 grudnia 2014 roku uczestniczył w rozpoczęciu procesu beatyfikacyjnego ks. Piotra Skargi, a w następnym roku odbył z jezuitami dwa spotkania robocze i omawiał sprawę postępu procesu beatyfikacyjnego ks. Piotra Skargi. Proces beatyfikacyjny na szczeblu diecezjalnym zakończył się 21 czerwca 2016 roku i dokumentacje przekazano do Watykanu.
Jego obecność na rozpoczęciu procesu beatyfikacyjnego była uzasadniona tym, że ks. Piotr Skarga po święceniach kapłańskich w 1564 roku pełnił funkcję proboszcza w Rohatynie na terenie archidiecezji lwowskiej, gdzie rozwinął działalność duszpasterską, czym zwrócił na siebie uwagę władzy kościelnej. Otrzymał godność kanonika lwowskiego i stanowisko kanclerza kapituły. Zrzekł się probostwa i przeniósł się do Lwowa, gdzie do 1568 roku oddał się kaznodziejstwu i dziełom miłosierdzia. Ponownie już jako jezuita we Lwowie pracował w 1571 roku.
Uczestnictwo kardynała Jaworskiego w beatyfikacjach i kanonizacjach, sprawowanych przez Jana Pawła II
Kardynał Marian Franciszek Jaworski jako rządca archidiecezji lwowskiej zawsze z radością uczestniczył w beatyfikacjach i kanonizacjach, sprawowanych przez papieża Jana Pawła II. Jako arcybiskup lwowski 21 kwietnia 1991 roku po raz pierwszy w Watykanie uczestniczył w beatyfikacji Clary Bosatta de Pianello (1858–1887), założycielki Córek Matki Bożej Opatrzności, a 17 listopada 1991 roku w ceremonii kanonizacji Rafała Kalinowskiego, karmelity bosego, przeora klasztorów w Czernej i Wadowicach.
W Rzymie 17 maja 1992 roku był obecny na beatyfikacji Josemaria Escriva de Balaguer (1902–1975), założyciela Opus Dei, a 6 października 2002 roku papież Jan Paweł II dokonał jego kanonizacji. Kardynał w wywiadzie z 12 lutego 2010 tak mówił o założycielu i charyzmacie Opus Dei. „Osobiście nie poznałem założyciela Opus Dei, tylko jego następców, którzy podczas moich pobytów w Rzymie zawsze zapraszali mnie na obiad. To było bardzo, bardzo miłe. Byłem zaszczycony przy poznaniu prałatów Opus Dei i bardzo przeżywałem duchowość dzieła. Przyznam się, że teraz czytam książkę wydaną po polsku przez jego następcę biskupa prałata Echevarrię i muszę powiedzieć, że jestem pod dużym wrażeniem tej lektury. Trzeba rzeczywiście przeczytać tę książkę, ażeby poznać, czym jest Opus Dei. Według mnie charyzmat, który przekazał założyciel Opus Dei, polega na tym, że mamy ciągle na nowo szukać woli Pana Boga. Nie chodzi o to, żebyśmy kierowali Duchem Świętym, ale żeby Duch Święty nami kierował. Uważam, że Opus Dei jest dziełem Ducha Świętego, ażeby ten świat nie odszedł od Pana Boga”.
W 1993 roku w Rzymie odbyła się kanonizacja polskich błogosławionych: ks. Kazimierza Kazimierczyka, Marii Angeli Truszkowskiej i s. Faustyny Kowalskiej. Wraz z trzema błogosławionymi nową błogosławioną została Paula Montal, założycielka Instytutu Córek Maryi Sióstr Szkół Pobożnych. W 1995 roku w Ołomuńcu abp Jaworski współkoncelebrował we mszy kanonizacyjnej św. Jana Sarkandra.
W trakcie jednego z etapów pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski 6 czerwca 1997 roku papież w Zakopanem pod Krokwią beatyfikował Bernardynę Marię Jabłońską, pierwszą przełożoną sióstr albertynek oraz Marię Kozłowską, pierwszą przełożoną generalną Zgromadzenia Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej. W trakcie tej pielgrzymki do Polski papież 8 czerwca 1997 roku w Krakowie na Błoniach kanonizował św. Jadwigę, królową. Na wszystkich tych uroczystościach był obecny metropolita ze Lwowa, który 10 czerwca był również obecny na kanonizacji bł. Jana z Dukli w Krośnie.
W Watykanie 15 marca 1998 roku odbyła się beatyfikacja trzech nowych błogosławionych: ks. Eugeniusza Bosiłkowa, s. Brygidy od Jezusa i Marii Carmen Salles, hiszpańskiej założycielki Zgromadzenia Sióstr Niepokalanego Poczęcia od św. Dominika.
W 1999 roku miała miejsce kolejna pielgrzymka papieża Jana Pawła II do Polski, w czasie której papież 13 czerwca 1999 roku w Warszawie beatyfikował 108 męczenników II wojny światowej, a 16 czerwca 1999 roku w Starym Sączu kanonizował św. Kingę. Należy zauważyć, że wśród 108 męczenników II wojny światowej, szereg błogosławionych było związanych z archidiecezją lwowską, jak choćby s. Maria Antonina Kratochwil SSND, która 2 października 1942 roku została zamordowana w Stanisławowie.
W roku beatyfikacji lwowskich błogosławionych i pamiętnej pielgrzymki Jana Pawła II na Ukrainę kardynał Marian Jaworski współkoncelebrował w Watykanie 7 października 2001 roku we mszy beatyfikacyjnej sześciu nowych błogosławionych oraz 21 października 2001 roku, gdy do chwały ołtarzy zostali podniesieni Luigi i Maria Beltrame Quattrocchi, pierwsza para małżeńska wspólnie wyniesiona na ołtarze.
Bez wątpienia na trwałe w życiu kardynała Mariana Jaworskiego zapisała się msza beatyfikacyjna Matki Teresy z Kalkuty, której również dokonał papież Jan Paweł II na placu św. Piotra w Watykanie.
Po śmierci papieża Jana Pawła II, wyjazdy kardynała Mariana Jaworskiego do Rzymu znacznie uległy zmniejszeniu. Było to również spowodowane słabnącym zdrowiem lwowskiego purpurata. Jednak ciągle interesował się sprawami Kościoła oraz wyrażał dziękczynienie za nowych świętych i błogosławionych. Wyrazem tego może być sprawowana dziękczynna msza w Kalwarii Zebrzydowskiej za kanonizację św. Szymona z Lipnicy, którą odprawił 19 sierpnia 2007 roku.
Starania kardynała Mariana Jaworskiego o rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego abpa Eugeniusza Baziaka
Jednym z kluczowych zadań, jakie stawiał sobie w ciągu wielu lat kardynał Jaworski, było rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego arcybiskupa-wygnańca Eugeniusza Baziaka, które jednak nie doszło do skutku. Doskonale wiedział, że proces ten może spotkać licznych zwolenników jak i przeciwników, gdyż przez tych drugich wyjazd arcybiskupa ze Lwowa w 1946 roku widziano jako akt dezercji, brak odpowiedzialności za archidiecezję i pozostawionych tam kapłanów.
Kardynał Jaworski natomiast mówił o nim w ten sposób: „Opatrzność Boża w szczególny sposób prowadziła abpa Baziaka, w sposób wskazany w Piśmie Świętym, gdzie napisano, że wiarę oczyszcza się tak jak srebro i złoto – w ogniu. Dla mnie szczególnym znakiem Bożej Opatrzności w stosunku do niego jest to, że ten wygnaniec, tułający się po wygnaniu ze Lwowa po wielu mieszkaniach i miejscowościach, który potem przez kilka lat nie mógł mieszkać ani w Krakowie, ani w Lubaczowie, ostatecznie został złożony na wieczny spoczynek w katedrze na Wawelu”. Również argumentował, że abp Baziak po wygnaniu ze Lwowa od Stolicy Apostolskiej otrzymał kolejne nominacje, a jeśli byłby uciekinierem, nie otrzymałby nominacji na administratora w Krakowie.
Śledząc bieg życia księdza, biskupa i kardynała Mariana Jaworskiego na pierwszy plan wybija się ogromny szacunek wobec abpa Baziaka, którego stawiał za wzór kapłanom archidiecezji lwowskiej, wspominając o nim przy różnych okazjach i uroczystościach.
Już z racji pierwszej rocznicy śmierci lwowskiego arcybiskupa-wygnańca ks. Marian Jaworski 14 lipca 1962 roku przewodniczył mszy na grobie zmarłego metropolity. W tym też dniu przypadała 50. rocznica święceń kapłańskich abpa Eugeniusza Baziaka. Do tej celebry został poproszony przez prezbiterów archidiecezji lwowskiej, jako jego dawny kapelan i sekretarz.
Przez całe życie przynajmniej dwukrotnie w roku w katedrze na Wawelu sprawował na grobie abpa Baziaka mszę, a to z racji imienin (12 listopada – we wspomnienie św. Eugeniusza) oraz w rocznicę śmierci. Czasami do katedry na Wawelu kardynał Jaworski przybywał w rocznicę nominacji biskupiej abpa Eugeniusza Baziaka lub inne ważne dla niego daty i prosił o możliwość sprawowania mszy w kaplicy Zebrzydowskiej, gdzie w podziemiach złożono ciało abpa Baziaka. W niektórych latach w godzinach porannych przy grobie arcybiskupa Baziaka mszę sprawowało dwóch kardynałów: Marian Jaworski i Franciszek Macharski.
Wyjątkowy charakter posiadała celebra abpa Mariana Jaworskiego, który dwa dni po swojej nominacji na arcybiskupa lwowskiego odprawił mszę na grobie abpa Eugeniusza Baziaka, stając się jego następcą na stolicy bł. Jakuba Strzemię. Wówczas arcybiskup przypominał sobie te chwile, gdy jako kleryk pierwszego roku seminarium musiał opuścić Lwów, a teraz jako następca abpa Eugeniusza Baziaka powracał do Lwowa, aby naprawić to, co zostało zniszczone przez lata ateizacji i komunizmu.
W Lubaczowie 21 września 2006 roku w Muzeum Kresów kardynał Jaworski uczestniczył w sesji naukowej zorganizowanej w 60-lecie przybycia do Lubaczowa abpa Eugeniusza Baziaka wygnanego ze Lwowa. W ramach tej sesji wygłosił do zebranych stosowne słowo.
Po przejściu na zasłużoną emeryturę w 2008 roku kardynał Jaworski ponownie dokładał starań o należne przywrócenie pamięci o arcybiskupie Eugeniuszu Baziaku na terenie Polski. W 2013 roku podjął wiele inicjatyw, związanych z abpem Eugeniuszem Baziakiem, w tym również o możliwe rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego. Z tej też racji kierował pisma do Stolicy Apostolskiej i biskupów w Polsce.
Bardzo ważnym dla postępów na drodze do rozpoczęcia procesu beatyfikacyjnego okazał się 2017 rok, w którym obchodzono 55. rocznicę śmierci abpa Eugeniusza Baziaka. W tym roku w krakowskim Centrum Duchowości Karmelitańskiej odbyła się premiera filmu o abpie Eugeniuszu Baziaku pt. „Wygnaniec”. Film w reżyserii Bogusławy Stanowskiej-Cichoń powstał na podstawie dokumentów IPN i materiałów archiwalnych w kurii metropolitalnej w Krakowie i Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II, a także wspomnień najbliższego współpracownika i sekretarza – kardynała Mariana Jaworskiego.
W filmie tym kardynał Marian Jaworski stwierdził, że „abp Eugeniusz Baziak zasługuje na szczególny szacunek za to, czego dokonał we Lwowie oraz w Krakowie”. Przypomniano dzieje arcybiskupa Baziaka w kontekście trudnej historii archidiecezji lwowskiej okresu II wojny światowej, a szczególnie naciski i terror KGB, aby arcybiskup wyjechał ze Lwowa. On podjął tę decyzję, „aby ta diecezja jakoś funkcjonowała”. W ten sposób uratował to co zostało: seminarium duchowne. Sam osiadł w części archidiecezji lwowskiej, która pozostała w granicach Polski – w Lubaczowie, gdzie później powstała administratura archidiecezji z siedzibą w Lubaczowie.
Również 18 października 2017 roku Senat w Warszawie przyjął uchwałę o zatwierdzeniu roku 2018 jako „Roku pamięci abpa Eugeniusza Baziaka”. W niniejszej uchwale pisano: „Senat Rzeczypospolitej Polskiej oddaje hołd pamięci arcybiskupa Eugeniusza Baziaka – metropolity lwowskiego, który w sposób heroiczny pełnił misję duszpasterza w diecezji lwowskiej, dzieląc wojenny i powojenny los Polaków zmuszonych do opuszczenia swego domu na Kresach. Arcybiskup Baziak mimo prześladowań i całonocnych przesłuchań przez okupantów sowieckich, które miały go zmusić do natychmiastowego opuszczenia Lwowa i Kresów, pozostał nieugięty, do końca dla pozostałych na miejscu Rodaków. (…) W kwietniu 1946 roku został zmuszony do opuszczenia Lwowa i od sierpnia 1946 roku rezydował w Lubaczowie. Po śmierci kardynała Adama Stefana Sapiehy pełnił urząd administratora apostolskiego archidiecezji krakowskiej. W wyniku rozpętanego tzw. procesu Kurii Krakowskiej więziony w areszcie domowym. W 1952 roku aresztowany i oskarżony o szpiegostwo, nie uległ szantażom bezpieki, w wyniku czego został zmuszony do opuszczenia Krakowa i objęty zakazem przebywania w obydwu archidiecezjach podlegających jego jurysdykcji. Do Krakowa powrócił po odwilży w 1956 roku. W 1962 roku papież ustanowił go arcybiskupem metropolitą krakowskim i administratorem apostolskim archidiecezji lwowskiej. Arcybiskup zmarł 15 czerwca 1962 roku tuż przed ogłoszeniem tej nominacji podczas posiedzenia Konferencji Episkopatu Polski w Warszawie.
Senat Rzeczypospolitej Polskiej zwraca się do nauczycieli i wychowawców z apelem o popularyzację postaci arcybiskupa Eugeniusza Baziaka – niezłomnego duszpasterza, pełnego poświęcenia duszpasterza Polaków wypędzonych z Kresów, z którymi był do końca, a później nieugiętego pasterza metropolii krakowskiej. Z powodu swej niezłomnej, heroicznej postawy został skazany przez władze komunistyczne na zapomnienie i wymazanie jego życia z kart historii, jako życia człowieka, w którym nawet prześladowania i więzienie nie mogły złamać ducha i miłości do Rodaków i Ojczyzny. To arcybiskup Baziak w najcięższych czasach był podporą wiary i patriotyzmu, to on uratował wiele powołań kapłańskich, ratując seminarium duchowne, które zostało przeniesione do Kalwarii Zebrzydowskiej, co zaowocowało w następnym pokoleniu wychowywanych i konsekrowanych przez niego księży, wśród których znajdował się jego następca kard. Marian Jaworski. To abp Eugeniusz Baziak wskazał prof. Karola Wojtyłę, przyszłego Wielkiego Papieża Jana Pawła II, na urząd biskupa pomocniczego i uczynił go swym następcą w Krakowie”. O ratyfikacji ustawy został w następnych dniach powiadomiony w Krakowie kardynał Marian Jaworski.
W czasie udzielania święceń kapłańskich we Lwowie w 1999 roku abp Marian Jaworski dał następujące świadectwo o abpie Eugeniuszu Baziaku: „Wczoraj 49 lat minęło, jak przyjąłem święcenia kapłańskie w bazylice bernardynów w Kalwarii Zebrzydowskiej. Wyjechałem ze Lwowa w 1945 roku wraz z całym seminarium, które zostało rozwiązane i musiało opuścić swój gmach, ale śp. abp Eugeniusz Baziak wypowiedział do nas te znamienne wtedy słowa: każde powołanie kapłańskie jest bardzo cenne, nie chcę, ażeby się którekolwiek zmarnowało, i dlatego postanowiłem przenieść Seminarium do Kalwarii Zebrzydowskiej do bernardynów, ażeby ci, którzy będą gotowi dalej pozostać w seminarium, ażeby za łaską Bożą byli doprowadzeni do święceń kapłańskich. To była ta wielka troska o kapłanów, którą przyjął na siebie abp Eugeniusz Baziak. Troska o to, ażeby w zupełnie nowych warunkach seminarium mogło kontynuować swoją pracę, troska o to, ażeby to seminarium utrzymać, i ażeby alumni pochodzący z archidiecezji byli doprowadzeni do urzędu kapłańskiego. I dlatego dzięki tej trosce abpa Eugeniusza wielu alumnów z archidiecezji lwowskiej zostało wyświęconych i nasz rocznik, który składał się wtedy z czterech alumnów, otrzymał święcenia właśnie 25 czerwca. Wspominam o tym z wielką wdzięcznością za to, że śp. abp Baziak tak daleko widział, tak głęboko widział troskę o kapłanów, i żeby nie zmarnowało się żadne powołanie kapłańskie”.
Ostatnia udokumentowana msza na grobie arcybiskupa-wygnańca Eugeniusza Baziaka sprawowana przez kardynała Mariana Jaworskiego miała miejsce 15 czerwca 2018 roku. Należy dziś zatem żywić nadzieję, że starania kardynała Jaworskiego o przywrócenie należytej pamięci oraz rozpoczęcie procesu beatyfikacyjnego abpa Eugeniusza Baziaka znajdzie swoją kontynuację bądź to w archidiecezji lwowskiej, gdzie od 1944 roku był arcybiskupem, bądź krakowskiej, gdzie pracował do końca życia i gdzie spoczywają jego szczątki.
Marian Skowyra
Tekst ukazał się w nr 12 (472), 30 czerwca – 14 lipca 2025
