Waza przeciw Wazie. Wtedy, kiedy były Szwedy

Waza przeciw Wazie. Wtedy, kiedy były Szwedy

Martin Kober, Zygmunt III Waza (Fot. pl.wikipedia.org)

To właśnie wolna elekcja dała nam „szansę” na kontakt ze Szwedami, jako że po śmierci króla Stefana Batorego, wybrany został na króla Polski Zygmunt – syn króla Szwecji Jana III i Katarzyny Jagiellonki, córki naszego króla Zygmunta Starego. Gdy doda się do tego jeszcze i to, że jego ciotką była słynna w Polsce Anna Jagiellonka, mogłoby się wydawać, że Polacy wybrali sobie Jagiellona. O tym, że to jednak nie był Jagiellon, przekonano się niebawem.

 

Chociaż nieźle władał językiem polskim, w Polsce czuł się obco i ciągle chciał wracać do Szwecji, w czym popierał go ojciec. Na początku sierpnia 1589 roku doszło do ich spotkania w estońskim Rewlu, gdzie Zygmunt nieomal błagał ojca, aby go zabrał ze sobą do Szwecji. Zygmunt byłby więc następnym polskim królem elekcyjnym, który zwiewał z Polski. Że wolna elekcja jest beznadziejną głupotą, wiedziało już teraz każde dziecko, tylko nie polscy panowie, którzy na siłę doprowadzili do ugody, po której Zygmunt wrócił do Polski.

Ugoda nie trwała zbyt długo. W roku 1590 Zygmunt podpisał z Ernestem Habsburgiem tajny dokument, w którym zgadzał się na odstąpienie mu tronu polskiego za sumę 400 tysięcy guldenów i pomoc militarną w odzyskaniu tronu szwedzkiego.

 

Sprawa się wydała i powstała niesamowita awantura. Zygmunt musiał się pokajać przed sejmem inkwizycyjnym za, co tu mówić, zdradę Polski!

Obiecywał lojalność, przepraszał, i tak, zamiast go powiesić, pozwolono mu panować nadal. W roku 1592 umarł Jan III. Po śmierci ojca, Zygmunt zaczyna starania o szwedzki tytuł królewski i po podpisaniu gwarancji dla szwedzkich luteran w roku 1594 zostaje wraz z żoną koronowany w katedrze w Uppsali na króla Szwecji. Szwecja była wtedy w trakcie procesu przechodzenia z wiary katolickiej na luteranizm. Proces ten został przyhamowany przez Jana III, katolika, ale luteranie zaczynali brać górę nad katolikami.

Luteraninem był stryj Zygmunta, książę Karol Sudermański. Zygmunt musi jednak wracać do Polski. Zostawia więc Szwecję pod władaniem regenta, swojego stryja, księcia Karola Sudermańskiego. Zaś Karol, pod jego nieobecność, przejmuje władzę w Szwecji.

Pomimo interwencji Zygmunta, doprowadza do tego, że szwedzki parlament detronizuje Zygmunta i w roku 1604 wybiera właśnie Karola na króla Szwecji. Zygmunt i jego synowie nigdy nie uznali detronizacji i używali tytułu „Dziedziczny król Szwedów, Gotów i Wandalów”, który przysługiwał władcom Szwecji. Będzie to pretekstem do uderzenia na Polskę.

Początek szwedzkiej inwazjiZaraz po detronizacji, Zygmunt ogłasza przyłączenie północnej Estonii (należąca do Szwecji od roku 1561 północna część Inflant) do Polski. To wywołuje szwedzką interwencję wojskową. Wojska szwedzkie atakują i zajmują teren aż do rzeki Dźwiny. Polski kontratak wypiera Szwedów, ale utrzymują się oni w twierdzach Parnawa, Narwa i Rewel. Ze Szwecji przypływają nowe oddziały wojska.

Polacy pod dowództwem hetmana polnego litewskiego Chodkiewicza, chyba najlepszego polskiego dowódcy w całej naszej historii, biją Szwedów pod Kokenhausen, Białym Kamieniem i Kircholmem. W roku 1611 podpisano rozejm, który Szwedzi zrywali później raz po raz (lata 1617, 1620, 1621).

X