Bp. Marian Józef Buczek (ur. 1953)
Na stanowisku notariusza kurii ks. Marian Buczek pozostał wraz ze zmianą administratora apostolskiego w 1984 roku, którym został bp. Marian Jaworski. Początki znajomości ks. Mariana Buczka z późniejszym biskupem Jaworskim sięgają jego początków pracy kapłańskiej w Lubaczowie. „Jak wspomniałem, byłem notariuszem kurii, kierowcą biskupa, sekretarzem. Co roku, 3 maja, w święto Królowej Korony Polskiej, przyjeżdżała na spotkanie do Lubaczowa kapituła lwowska. Wśród kanoników był również ks. prof. Jaworski z Krakowa. Przywoziłem go z dworca kolejowego w Jarosławiu; spotykałem go też jeżdżąc z ks. bp. Marianem Rechowiczem do Krakowa. Po śmierci bp. Rechowicza, po roku wakatu, ks. prof. Jaworski został w 1984 roku administratorem apostolskim. Kiedy pojechaliśmy do Krakowa, by omówić sprawy święceń i ingresu, ks. Jaworski zapytał mnie, czy chciałbym zostać na dotychczasowym stanowisku? Odpowiedziałem, że tak i w ten sposób zaczęła się współpraca”.
W dość szybkim czasie ks. Marian Buczek zaskarbił sobie zaufanie nowego administratora apostolskiego. Był wtajemniczany we wszystkie sprawy diecezji oraz plany odnośnie przywrócenia struktur hierarchicznych w archidiecezji lwowskiej. W tym też celu w 1987 roku został wydelegowany przez bp. Jaworskiego do wyjazdu na tereny archidiecezji, aby zasięgnąć na miejscu wszelkich informacji o istniejącej tam sytuacji. W sierpniu 1987 roku ks. Buczek wrócił ze Lwowa do Lubaczowa i złożył sprawozdanie z wyjazdu. O pierwszych latach współpracy tak wspominał: „Byłem najbliższym współpracownikiem biskupa Jaworskiego przez siedem lat. W tym czasie jeździliśmy też wiele po Polsce. Biskup Jaworski był profesorem filozofii, ale gdy został biskupem w Lubaczowie, musiał też głosić kazania do prostego ludu. Wysłuchawszy kilku kazań powiedziałem wprost: „Księże biskupie, ludzie nie rozumieją. Nawet jako kapłan muszę dobrze się wsłuchiwać, żeby zrozumieć, o co chodzi. Po tej rozmowie bp. Jaworski starał się dostosować język przekazu do słuchających go ludzi. Znany był i chwalony, jako mówiący jasno i komunikatywnie. Kontakty z bp. Jaworskim miałem bardzo dobre, byłem otwarty i chętny do pomocy, zawsze potrafiłem powiedzieć prawdę, bez względu na skutki dla mnie. Czasem zdarzały się trudne rozmowy, ale zawsze wszystko układało się dobrze”.
W miarę upływu lat przybywały kolejne nominacje. Tak pod koniec działalności w Lubaczowie 21 grudnia 1988 roku ks. Marian Buczek został przez bp. Mariana Jaworskiego mianowany wicekanclerzem kurii arcybiskupiej w Lubaczowie, którą pełnił do czasów przeniesienia do Lwowa. Sfinalizowaniem pracy w Lubaczowie było przygotowanie do pamiętnej pielgrzymki papieża Jana Pawła II. Na czele komitetu przygotowawczego z ramienia Kościoła został wyznaczony ks. Marian Buczek, który wraz z ks. Janem Furgałą składali regularne sprawozdania bp. Marianowi Jaworskiemu. Za tę posługę oraz „mając na uwadze dotychczasowy wkład w pracy duszpasterskiej, a w szczególności wieloletnią pracę w kurii arcybiskupiej na różnych stanowiskach oraz wkład włożony w przygotowanie pielgrzymki Ojca Świętego Jana Pawła II do Lubaczowa jako koordynator diecezjalny” ks. Marian Buczek 24 maja 1991 roku od ab. Mariana Jaworskiego otrzymał odznaczenie Expositorium Canonicale ze wszystkimi do tego odznaczenia przyznanymi przywilejami.
Kanclerz Kurii metropolitalnej we Lwowie
Po przywróceniu przez papieża Jana Pawła II struktur diecezjalnych na terenie Ukrainy ks. Marian Buczek wraz z abp. Marianem Jaworskim przybył do pracy we Lwowie. Na nowym miejscu posługiwania 12 października 1991 roku otrzymał nominację na stanowisko kanclerza kurii metropolitalnej we Lwowie.
Od abp. Jaworskiego otrzymał polecenie zorganizowania wszystkich agend stosownie do warunków miejscowych i potrzeb. O tych początkach pracy ks. Mariana Buczka tak mówił w homilii w katedrze lwowskiej 14 października 2007 roku kard. Marian Jaworski w czasie mszy św. pożegnania bp. Mariana Buczka: „Tak Opatrzność Boża pokierowała, że najpierw przez wiele lat ksiądz biskup posługiwał w Lubaczowie śp. księdzu profesorowi biskupowi Marianowi Rechowiczowi, a potem wiernie stał przy biskupie i przy arcybiskupie we Lwowie i razem z księdzem biskupem Marianem Rechowiczem, a potem ze mną dzielił wszystkie trudy naszego życia. I wiemy, że to nie było łatwe, że to wymagało wiele wysiłków, ale potem powiem, wymagało jeszcze czegoś więcej. Ksiądz biskup Marian pracował w Lubaczowie przy biskupie, a potem przyjechał do Lwowa i w trudnych początkach, które tutaj mieliśmy dzielił wszystkie nasze niewygody, ale nie zrażał się tym, dzielnie dalej pracował. Może nie wszyscy, ale wielu pamięta w jakich warunkach przyszło pracować jemu na samym początku. Mieszkaliśmy u ludzi, potem dzięki księdzu biskupowi Rafałowi mieszkaliśmy przy ulicy Kwitki-Osnowianenko i tam w małym pokoju była jego sypialnia i równocześnie cała kuria. Nieraz było w tym pokoiku bardzo gorąco, ale ksiądz biskup trwał, nie zrażał się, pracował i pomagał. Potem organizował całą kurię, służył swoim doświadczeniem i wprowadzał w posługę diecezji tak samo innych kapłanów”. Obok wspomnianego pokoiku przy ulicy Kwitki-Osnowianenko pewne agendy zostały rozmieszczone w katedrze. Natomiast sekretariat, archiwum oraz pokoje dla przyjęć ordynariusza i biskupa pomocniczego w latach 2000–2007 mieściły się w kilku pomieszczeniach seminarium we Lwowie-Brzuchowicach.
Należy zauważyć, że ks. Marian Buczek jako kanclerz kurii metropolitalnej we Lwowie w latach 1991–2007 był niewątpliwie kreatorem i pomysłodawcą wielu akcji duszpasterskich i przedsięwzięć na terenie archidiecezji lwowskiej. Wraz z arcybiskupem uzgadniał wszystkie zmiany personalne, biorąc zawsze pod uwagę dobro parafii i duchownego. Po przeprowadzeniu stosownych rozmów z zainteresowanym kapłanem wystawiano nominację, zezwalając jednocześnie kapłanowi, aby po roku posługi w danej parafii prosić o zmianę miejsca posługiwania.
Ks. Buczek również wystąpił z inicjatywą powołania katolickiej rozgłośni radiowej, a od czerwca 1999 roku był głównym redaktorem pierwszej strony internetowej archidiecezji lwowskiej, którą redagowano w kilku językach. Zabiegał również o wydawanie archidiecezjalnej gazety, którą z czasem stała się „Radość Wiary”, początkowo jako gazeta, a od 2004 roku jako czasopismo. Wreszcie był wydawcą poszczególnych schematyzmów archidiecezji lwowskiej.
Wiele uwagi poświęcał na rozsławianie archidiecezji lwowskiej po całym świecie. Z tej też racji pisał krótkie sprawozdania i felietony do gazet z najważniejszych lwowskich wydarzeń. Chętnie udzielał wywiadów o trudnościach i perspektywach działalności na terenie archidiecezji. Jeden z takich krótkich wywiadów został opublikowany na początku 2001 roku w gazecie „Radość Wiary”, gdzie na pytanie o rozwiązanie problemów w archidiecezji lwowskiej, w tym z oddaniem domu arcybiskupów lwowskich odpowiadał: „W rozmowach z władzami mówiliśmy, że ostatnim arcybiskupem, który mieszkał w rezydencji był abp. Eugeniusz Baziak. Tenże arcybiskup konsekrował ks. Karola Wojtyłę. Jest rzeczą praktycznie niemożliwą, aby Ojciec Święty nie chciał zobaczyć tego miejsca, gdzie mieszkał jego konsekrator”. Dzięki też jego staraniom w telewizji ukraińskiej i polskiej były sporadycznie transmitowane msze św. z katedry lwowskiej, którym przewodniczył kardynał Marian Jaworski.
Niewątpliwie jego ogromną zasługą były starania o przywrócenie do normalnego funkcjonowania odzyskanych świątyń parafialnych i filialnych. W tym celu wraz z poszczególnymi proboszczami pisał pisma do rozlicznych organizacji charytatywnych, zabiegając o fundusze na prowadzone prace remontowe lub budowlane. Arcybiskupowi Jaworskiemu towarzyszył we wszystkich celebracjach krajowych i zagranicznych. W latach 1991–1996 był osobistym kierowcą arcybiskupa Jaworskiego po terenach Ukrainy, a w wyjazdach zagranicznych pozostawał na tym stanowisku do 2002 roku. Znał doskonale drogi nie tylko Polski i Ukrainy, ale niemal całej Europy i poruszał się po nich bez użycia map i nawigacji. W 1996 roku kierowcą osobistym abpa Jaworskiego został diakon Władysław Smołyn, a ks. Marian Buczek towarzyszył arcybiskupowi w podróży i pełnił funkcję ceremoniarza w czasie sprawowanych mszy. Z tej też racji kalendarz czynności abpa Mariana Jaworskiego z lat 1984–2002 można odnieść do działań ks. Mariana Buczka, który zawsze i we wszystkim towarzyszył swojemu arcybiskupowi.
W pracy kurii arcybiskupiej obok gromadzenia bieżących dokumentów dziennika podawczego, starał się zachować od zapomnienia wszystkie wydarzenia. W tym celu gromadził i przechowywał wszystkie publikacje gazetowe i książkowe, wydawane na terenie Ukrainy, Polski i Niemiec.
Ks. Marian Buczek występował i przypominał księżom, aby ratować zachowane na strychach kościelnych dokumenty archiwalne. Największym z tego czasu zespołem był zbiór dokumentów z katedry lwowskiej i tzw. Zbiór Czerniowiecki, przechowywany do 2002 roku na kościelnym strychu w Czerniowcach w workach po cemencie.
Kanclerz kurii był również wyczulony na ocalenie dla potomnych resztek zachowanych zabytków sztuki sakralnej. Uwrażliwiał też duchownych, aby dołożyć wszelkich starań w tym kierunku. Z myślą o przyszłym muzeum archidiecezjalnym zaczęto gromadzić uratowane obrazy, figury i inne precjoza kościelne. Uratowane zabytkowe rzeczy gromadzono w katedrze lwowskiej, łuckiej a od 2002 roku w domu arcybiskupów lwowskich we Lwowie. Sporo takich zabytkowych rzeczy zdeponowano w kościele parafialnym w Stanisławowie. Niektóre z uratowanych zabytków po przeprowadzeniu fachowej restauracji przyozdobiły oddane kościoły. Tak do katedry powróciły dwa odnalezione obrazy, zasłaniające obraz Matki Bożej Łaskawej. Do Malechowa oddano obraz św. Teresy od Dzieciątka Jezus z Bryniec Zagórnych oraz boczny ołtarz z Derżowa. Inne natomiast stanowią zbiór obecnego muzeum archidiecezji lwowskiej, jak choćby licznie zachowane mitry i infuły arcybiskupów i infułatów archidiecezji lwowskiej. Stworzenie osobnego muzeum diecezjalnego jest planowane przy katedrze w Łucku.
Odważnie też występował w obronie prawdy historycznej. Toteż nie dziwi fakt, że taka postawa budziła sprzeciw i niezadowolenie wśród ówczesnych rządzących i grup społecznych, którzy na łamach miejscowej prasy publikowali kłamliwe i szkalujące dobre imię duchownego teksty. Tak przykładowo 29 kwietnia 1995 roku na łamach lwowskiej gazety „Za Wilnu Ukrainu” ukazał się obszerny artykuł autorstwa Romana Krypiakewycza i Wołodymyra Seredy pt. „Ксьондз Бучек роздратований…” (Ksiądz Buczek zdenerwowany…), który był odpowiedzią na odważną krytykę ks. Buczka obronionej na Uniwersytecie Jagiellońskim pracę magisterską Zbigniewa Wojewody na temat historii Kościoła greckokatolickiego w Polsce. Ks. Buczek w gazecie „Słowo” wskazał na główne błędy i nieścisłości zawarte w pracy magisterskiej, co spotkało się ze zdecydowanym sprzeciwem kół nacjonalistycznych we Lwowie.
Ks. Marian Buczek za oddanie Kościołowi oraz odwagę był kilkakrotnie pozbawiany państwowej rejestracji. Bez tej rejestracji duchowny nie mógł legalnie pozostawać w archidiecezji i w określonym terminie musiał opuścić Ukrainę. W ten sposób doszło do wydalenia wielu kapłanów. Tak władze pragnęły zniechęcić i wyrzucić z Ukrainy ks. Mariana Buczka i innych kapłanów. Dopiero jawny sprzeciw arcybiskupa Mariana Jaworskiego doprowadził do wydania kolejnej rejestracji państwowej. Tak o tym wspominał już jako biskup: „Ogólnie władze centralne przestrzegały prawa wyznaniowego, natomiast lokalne były nam przeciwne, a na pytanie, dlaczego we Lwowie czy Tarnopolu nie przestrzegają prawa obowiązującego na Ukrainie, odpowiadano, że prawo jest w Kijowie, dla was, a tutaj jest Lwów. Władze lokalne słuchały lub współpracowały z miejscowym biskupem, dziekanem lub proboszczem greckokatolickim. Co oni zdecydowali, to realizowano, tak odnośnie zwrotu świątyń, jak i deportacji duchownych do Polski. Trzeba wiedzieć, że wobec mnie jako kanclerza kurii i sekretarza Episkopatu rzymskokatolickiego Ukrainy trzy razy wydawano nakaz opuszczenia Ukrainy. Obronił mnie kardynał Jaworski. W latach 90. XX wieku deportowano do Polski księży Piotra Buka i Józefa Trelę, w roku 1996 nakazano opuścić Ukrainę obywatelom Polski: ks. Wiktorowi Pałczyńskiemu, zakonnikowi o. Jozafatowi Szczepaniakowi i o. Ryszardowi Kowalczykowi. W tym czasie abp. Iwan Martyniak z Przemyśla powiedział w wywiadzie prasowym, że w Polsce władze zatwierdzają wszystkich kapłanów – obywateli Ukrainy do pracy duszpasterskiej. W 2001 roku, już po wizycie papieża, wyrzucono ks. Andrzeja Ramsa, który zbudował kościół, plebanię i przyczynił się do budowy szkoły polskiej w Strzelczyskach k. Mościsk”.
Ks. Marian Buczek wśród duchowieństwa archidiecezji lwowskiej był przez wszystkie lata szanowany i cieszył się dużym autorytetem i zaufaniem. Mimo że wśród niektórych kapłanów, z racji wrodzonego temperamentu mógł wywoływać strach, to w większości kapłani przed trudną rozmową z ordynariuszem, szukali porady u kanclerza. Niekiedy to właśnie przez niego zabiegano o załatwienie tej czy innej sprawy, którą ze zrozumieniem i w sposób dyplomatyczny przedstawiał arcybiskupowi. We wszystkich poczynaniach ks. Buczek kierował się dobrem diecezji. O tym również mówił w homilii pożegnalnej w 2007 roku kard. Jaworski: „Ksiądz biskup odznaczał się wiernością dla archidiecezji lwowskiej, czuł się związany z tą diecezją i dlatego przez cały czas był jej wierny. Nigdy nie było problemu, ażeby szukał dla siebie jakiś stanowisk, czy godności poza archidiecezją. A ja wiem, że w pewnym momencie księdzu biskupowi ofiarowano stanowiska, na które odpowiedział: Nie, ja będę dalej przy moim biskupie. I to była wierność, wierność, która jest wielką cnotą, wierność, która polega na tym, że się czuje zobowiązanie wobec swoich źródeł, swoich korzeni, że służy się dalej nie szukając po ludzku czegoś lepszego dla siebie”.
Za tę wierność dla archidiecezji i Kościoła katolickiego ks. Marian przez papieża Jana Pawła II 1 października 1993 roku został mianowany Kapelanem Honorowym Ojca Świętego, a 13 listopada 1994 roku „doceniając dotychczasowy wkład w pracy kancelaryjnej nad organizowaniem kurii metropolitalnej, a ostatnio także prace w charakterze sekretarza Konferencji Episkopatu” przez abp. Mariana Jaworskiego został mianowany kanonikiem gremialnym kapituły metropolitalnej we Lwowie ze wszystkimi do tego odznaczenia przyznanymi przywilejami”. Z racji pełnionych funkcji od 1992 roku wszedł w skład Rady Kapłańskiej i Kolegium Konsultorów archidiecezji lwowskiej.
Wspomnianą funkcję sekretarza generalnego Konferencji Episkopatu rzymskokatolickiego Ukrainy pełnił przez cały okres posługiwania kapłańskiego i biskupiego od 22 lutego 1992 roku.
Z pośród najważniejszych wydarzeń i funkcji które przyszło mu pełnić na terenie archidiecezji lwowskiej były bez wątpienia rozmowy z przedstawicielami władz, które przeprowadzał we Lwowie i Kijowie wraz z abp. Marianem Jaworskim czy też bp. Marcjanem Trofimiakiem. Uczestniczył w pierwszym spotkaniu arcybiskupa Jaworskiego z prezydentem Ukrainy. W ten sposób „pracując tutaj w archidiecezji lwowskiej uwiarygodnił Kościół rzymskokatolicki w nowej rzeczywistości geopolitycznej. Ksiądz biskup przez swoją pracę, przez swoje kontakty z władzami państwowymi pokazał, że jesteśmy Kościołem i że naszą drogą jest człowiek, tak jak to nauczał Ojciec Święty Jan Paweł II. I tutaj niewątpliwie jest także wielki wkład księdza biskupa Mariana. To była wierność Kościołowi, to była służba Kościołowi naszemu” – relacjonował kard. Marian Jaworski.
Dnia 21 listopada 1996 roku do Lwowa dotarła wiadomość o śmierci ojca przyszłego biskupa charkowskiego – Józefa Buczka, który został pochowany na cmentarzu parafialnym w Cieszanowie, nieopodal arcybiskupa archidiecezji lwowskiej Łukasza Baranieckiego. Natomiast matka bp. Mariana Buczka – Franciszka zmarła w 95 roku życia 1 kwietnia 2022 roku.
Wreszcie podobnie jak niegdyś w Lubaczowie, bp. Marian również w 2001 roku w archidiecezji lwowskiej zajął się z ramienia Kościoła rzymskokatolickiego przygotowaniem pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Lwowa.
W nowej rzeczywistości, której ton nadał papież Jan Paweł II poprzez przyjazd do Lwowa, władze zmieniły dotychczasową retorykę wobec Kościoła rzymskokatolickiego. Zauważono pozytywny wkład kardynała Mariana w rozwój duchowości na terenie Ukrainy, a także pomoc w tym dziele ks. Mariana Buczka. Toteż w listopadzie 2001 roku wojewoda lwowski Mychajło Hładij wręczył ks. Buczkowi list gratulacyjny, który został wręczony „za szczególny wkład w rozwój stosunków kościelno-państwowych, a także budowanie dobrosąsiedzkich relacji pomiędzy narodem ukraińskim i polskim”.
Marian Skowyra
Tekst ukazał się w nr 2 (486), 20 stycznia 2025 – 12 lutego 2026
