Na Cmentarzu Łyczakowskim są liczne groby kilku pokoleń księży ormiańskokatolickich. Chowano tu księży ormiańskich jeszcze z końca XVIII wieku. Większość grobów duchownych znajduje się na polach obok pochówków arcybiskupów ormiańskich i obok kaplicy sióstr benedyktynek ormiańskich. Na polu nr 4 za grobem abp. S. C. Stefanowicza pochowano księdza kanonika, prepozyta kapituły ormiańskiej Dominika Barącza (1809–1879). Obok znajduje się okazały grobowiec rodziny Axentowiczów. Pochowano w nim księdza kanonika Jakuba Persian-Axentowicza (1798–1878), szambelana papieskiego, wikariusza generalnego abpa Grzegorza Romaszkana, znakomitego armenistę i poliglotę. W grobowcu pochowano też jego krewnych, mianowicie Romanę Wacławę Łobaczewską (1887–1912) z Persian-Axentowiczów, Wandzę Axtentowicz (1905–1924), Grzegorza Persian-Axentowicza (1814–1885) właściciela dóbr ziemskich, Rozalię z Krzysztofowiczów Axentowiczową (1830–1908) i Józefa Persian-Axentowicza (1855–1914) właściciela dóbr ziemskich.
Na tymże polu znajduje się grób księdza Juliana Axentowicza (1831–1890), kanonika gremialnego, dyrektora banku „Mons Pius” w latach 1876–1890, kuzyna abpa J. Isakowicza. Skromny pomnik księdza kanonika Kajetana Maramorossa (lub Maramorosza) (1790–1875) prepozyta kapituły i proboszcza we Lwowie, infułata od 1862, szambelana papieskiego, spowiednika benedyktynek ormiańskich, znajduje się obok grobowca abp. S. C. Stefanowicza. Inny duchowny z tej rodziny Julian Maramorosz był pochowany na polu nr 11. Pochodził z rodziny ormiańskiej, ukończył prawo i teologię na Uniwersytecie Lwowskim w 1872, wyświęcony w 1892 roku pełnił funkcję wikarego katedralnego i administratora parafii ormiańskiej w Tyśmienicy koło Stanisławowa. Kanonik kapituły ormiańskiej i katecheta szkół miejskich we Lwowie. Julian Maramorosz od roku 1900 pracował w banku „Mons Pius”. Zmarł w roku 1905. Na polu nr 11 znajduje się jeszcze kilka grobów Ormian lwowskich. Zwraca uwagę pomnik na grobie Józefa de Abgaro-Abgarowicza (1786–1851), przedstawiający ustawioną na wysokim sarkofagu figurę Chrystusa upadającego pod ciężkim krzyżem. Pomnik wykonał znany lwowski artysta-rzeźbiarz Jan Schimser. Na cmentarzu pochowano jeszcze jednego przedstawiciela tej rodziny – Seweryna Abgarowicza (1808–1865), powstańca listopadowego. Niektórzy badacze uważają, że korzenie ormiańskie miała również znana i zasłużona dla Lwowa rodzina aptekarzy Ziętkiewiczów, właścicieli od roku 1574 apteki „Pod złotym Jeleniem”, jednej z najstarszych aptek we Lwowie. W 1836 roku Jan Schimser wykonał na grobie Wincentego Ziętkiewicza (1775–1836) pomnik, przedstawiający kobietę w szatach antycznych obejmującą rękoma podstawę wielkiego krzyża kamiennego. Zupełnie unikatowy pomnik Jan Schimser wykonał na grobie Ormianki Rypsymy Manugiewicz (zmarłej przed 1846) na polu nr 14. Pomnik przedstawia postać płaczącej kobiety w antycznych draperiach o wyraźnie wschodnich (ormiańskich) rysach twarzy, ustawioną pomiędzy czterech złamanych kolumn. Napis na tablicy świadczy, że w grobowcu pochowano również Karolinę Manugiewiczową, jej męża Alberta oraz „Józię, Marię, Władzia Krzeczunowiczów”. W księgę cmentarnej jest również zapis o pochówku na tym polu Ignacego Krzeczunowicza.
W starej części cmentarza znajduje się kilka grobów bogatej ormiańskiej rodziny Gryf-Czaykowskich. Rodzinny grobowiec Kajetana Gryf-Czaykowskiego (1787–1859) został ozdobiony pomnikiem dłuta Pawła Eutele. Pomnik przedstawia finezyjne wyrzeźbione postacie Matki Boskiej i św. Jana Ewangelisty ustawione pod wysokim krucyfiksem. W tymże grobowcu pochowano Deodadę Zadorowiczową, która „przeżyła lat 50, umarła dnia 19 sierpnia 1840 r.”, Joannę z Szumlańskich Czaykowską (zm. 18.03.1870) i Władysława Gryf-Czaykowskiego (1851–1892). Obok na grobie Celestyna Czaykowskiego (1835–1854) ustawiono pomnik również autorstwa Pawła Eutele, przedstawiający figurę klęczącego aniołka, opartego o zgaszoną pochodnię. W tymże grobowcu zostały pochowane Katarzyna z Kownackich Czaykowska, Władysław Czaykowski i Celestyna Czaykowska. Na cokole pomnika napis epitafijny: „Tu spoczywają zwłoki Celestyny Czaykowskiej ur. d. 13 kwietnia 1835 , um. d. 7 stycznia 1854. Spokój jej cieniom. Na pamiątkę matce ukochanej Katarzynie z Kownackich Czaykowskiej, bratu Władysławowi i siostrze Celestynie syn w żalu pogrążony stawiał ten pomnik drogim istotom, których Bóg do swej chwały powołał”.
Na grobie Jana Czaykowskiego (1813–1897) kuratora Zakładu im. J. Torosiewicza i członka Rady Nadzorcowej banku „Mons Pius” ustawiono okazały pomnik w kształcie neogotyckiej aediculi, wykonanej według projektu Juliana Zachariewicza. Pomnik ten z piaskowca i granitu w 1897 roku wykuto w lwowskiej firmie Wiktorii Schimserowej. Jan Czaykowski był we Lwowie człowiekiem znanym, prezesem Izby Adwokackiej i prezesem Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego. W stolicy Galicji uchodził za jednego z najbogatszych ludzi.
Na polu nr 69 znajduje się okazałych rozmiarów grobowiec Marcelego Czaykowskiego (1828–1896), ck. radcy dworu, kawalera orderu Leopolda. Na polu nr 59 pochowano dwie siostry: Rozalię z Czaykowskich Azbejowiczową (1813–1889) i Annę z Czaykowskich Maramoroszową (1818–1900).
Na polu nr 11 znajduje się pomnik na grobie Jana Krzysztofowicza, zmarłego 21 grudnia 1911 roku. Pomnik przedstawia wykonane w płaskorzeźbię popiersie Matki Boskiej opiekunki. Niestety pomnik z piaskowca znajduje się w złym stanie, podniszczony zębem czasu i wilgoci. W grobowcu jest też pochowana jego żona Anastazja Krzysztofowiczowa, zmarła 5 czerwca 1915 r. w wieku 83 lat. Na tymże polu nr 11 pochowano kolejnego przedstawiciela Ormian lwowskich – Ignacego Warteresiewicza (1808–1862). Na jego grobie stoi okazały obelisk z szarego polerowanego granitu. Niedaleko na polu nr 9 pochowany jest ksiądz Mikołaj Jakubowicz (1790–1855), kanonik gremialny, dziekan Pokucia, prałat i prepozyt kapitulny, od 1820 r. – kanclerz kurii. Pochowany na tymże polu ks. Krzysztof Kierkorowicz (1805–1857) również zajmował stalle kanoników gremialnych, był członkiem wydziału miejskiego we Lwowie, pracował w banku „Mons Pius”. Kolejny duchowny ormiański pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim – ks. Antoni Lewandowski (1827–1888), kanonik gremialny od roku 1880, katecheta w szkole benedyktynek ormiańskich. Ksiądz kanonik Kajetan Mikołajewicz (1766–1834) był „wikariuszem kapitulnym i administratorem archidiecezji lwowskiej po śmierci abpa Kajetana Warteresiewicza w 1831 roku. W czasie wyborów nowego ordynariusza był głównym konkurentem ks. Samuela Stefanowicza, z którym przegrał zaledwie jednym głosem” (T. Zaleski).
Na początku lat 30. XX wieku zmarli dwaj księża bardzo zasłużeni dla lwowskiej archidiecezji ormiańskiej: 13 kwietnia 1931 roku, w wieku 64 lata ksiądz kanonik Wiktor Piotrowicz, zaś 18 stycznia 1933 roku ksiądz kanonik Bogdan Dawidowicz. Obydwóch pochowano na Cmentarzu Łyczakowskim. Ksiądz Wiktor Piotrowicz urodził się w 1867 r. w Horodence, studia teologiczne odbył na Uniwersytecie Lwowskim, wyświęcony w 1892 roku. Od 1903 r. kanonik gremialny i kanclerz kurii. W 1914 zrezygnował ze swych funkcji aby całkowicie oddać się studiom naukowym. Wybitny armenista i bibliofil. Zbierał rozsiane po różnych bibliotekach krajowych i zagranicznych materiały odnoszące się do historii Ormian polskich, pracując nad rękopisem z dziejów Ormian w Polsce, tłumaczył ormiańskie teksty religijne i uczył kleryków języka ormiańskiego. Pochowany na polu nr 9.
Ks. Bogdan Dawidowcz zmarł w 75 roku swego życia, i w 51 kapłaństwa. Był on najstarszym kapłanem archidiecezji, przez wiele lat najbliższym współpracownikiem abpa Józefa Teodorowicza, kanonikiem gremialnym od 1892 roku. W latach 1905–1912 i 1920–1925 pełnił obowiązki dyrektora banku „Mons Pius”, w latach 1902–1907 zasiadał we lwowskiej radzie miejskiej, wiele lat troskliwie opiekował się Zakładem im. J. Torosiewicza. Od 1904 r. z rekomendacji profesora Jana Bołoz-Antoniewicza był pierwszym lektorem języka ormiańskiego i staroormiańskiego, a także literatury i historii ormiańskiej na Uniwersytecie Lwowskim. Władał 20 językami obcymi. Zajmował się filozofią orientalną, w tym również ormiańską, powołano go w skład komisji orientalistycznej PAU. Bogdana Dawidowicza pochowano na polu nr 3.
Jurij Smirnow
Tekst ukazał się w nr 19 (479), 17 – 30 października 2025
