Wśród grobów ormiańskiego rodu Nikorowiczów na Cmentarzu Łyczakowskim wyróżnia się pomnik ku pamięci Grzegorza Egidiusza Nikorowicza (1761–1837). Według napisu na pomniku cmentarnym, który ufundowała jego małżonka Kajetanna z Bohdanowiczów Nikorowiczowa (1775–1860), był członkiem Stanów Galicyjskich, radcą ck. Sadu Szlacheckiego lwowskiego. Był to „mąż pełen cnot i zasług, zmarły pobożnie dnia 18 marca 1837 roku w 76 roku życia swego”. Pomnik z postacią płaczki wyrzeźbionej z piaskowca ustawiła wdzięczna małżonka razem z synem. Linia rodu Nikorowiczów była przez kilka pokoleń, w ciągu stu pięćdziesięciu lat, właścicielami słynnej w dziejach Lwowa zabytkowej „Czarnej kamienicy”, którą nazywano też Lorencowiczowską lub Doktorską.
Dr Łucja Charewiczowa, autorka monografii „Czarna kamienica i jej mieszkańcy” (1935 rok) pisała, że w 1760 roku nabył kamienicę Dominik Nikorowicz, żonaty ze Scholastyką z Augustynowiczów, krewną arcybiskupa ormiańskiego Jana Tobiasza Augustynowicza. W 1758 roku Dominik Nikorowicz został mianowany sekretarzem JKMości Augusta III. Dzierżył on również urząd sędziego nacji ormiańskiej. Łucja Charewiczowa pisała, że „za czasów zaboru Lwowa przez Austrię wspięli się Nikorowicze na wyższe od mieszczańskich szczeble społeczne, kolejnie wyniesieni zostali do stanu szlacheckiego. Pan Dominik Nikorowicz, założyciel dynastii Nikorowiczówskiej w kamienicy Lorencowiczowskiej był wówczas asesorem Trybunału wekslowego. Szlachectwo austriackie otrzymał w 1782 roku i przybrał herb Nikorowicz I, podczas gdy inna linia używała herbu Nikorowicz II. Kotwica z mieszczańskiego gmerku przeszła na szlachecką tarczę o srebrno-niebieskich barwach”.
Już jako szlachta Nikorowicze kupowali majątki ziemskie. Między innymi Dominik Nikorowicz kupił majątek Ulwówek pod Sokalem. Właśnie syn Dominika Nikorowicza, wspomniany wyżej Grzegorz Egidiusz, lub Idzi Nikorowicz odziedziczył po ojcu „Czarną kamienicę” i majątki ziemskie. W ślubie z Kajetanną z Bohdanowiczów urodził się syn Mikołaj Dominik Jan, który w roku 1836 stał się spadkobiercą posiadłości rodzicielskich. Mikołaj Dominik Jan żonaty z Karoliną Emeryką Teodorą Pajączkowską, miał czwórkę dzieci, wśród nich syna Edwarda Egidiusza w okresie „wiosny ludów” w 1848 roku podoficera lwowskiej Legii Akademickiej. Rodzina mieszkała we Lwowie przy ulicy Sykstuskiej 26.
Druga linia lwowskich Nikorowiczów wywodziła się od Grzegorza Szymona (1713–1789), brata Dominika. Grzegorz Szymon był również właścicielem prestiżowej kamienicy w Rynku. Była to tzw. „kamienica Bernatowiczowska” (Rynek l. 8). Według Piotra Pinińskiego („Ostatni sekret Stuartów”) Grzegorz Szymon Nikorowicz był ojcem czterech córek i czterech synów. Każdy z nich zrobił karierę w czasach ostatniego polskiego króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, również w Imperium Austriackim. Najstarszy syn Jan (1746–1830) był właścicielem trzech majątków, między innymi Zboisk pod Lwowem, dyplomatą, biegłym w językach perskim i tureckim, członkiem ambasady polskiej w Konstantynopolu. W czasach austriackich był członkiem Sejmu Galicyjskiego (1786–1830), sędzią sądu ormiańskiego. Był odznaczony orderem Leopolda i Krzyżem Jerozolimskim (1816). Ożenił się z Zofią z ormiańskiej rodziny Augustynowiczów. Drugi syn Grzegorza Szymona Nikorowicza, Marek (1749–1820), przyjął święcenia kapłańskie, był wikariuszem generalnym archidiecezji ormiańskiej we Lwowie. Kolejny syn Józef (1753–1833) został radcą królewskim Najwyższego Trybunału Sprawiedliwości w Wiedniu (1786), cesarskim tajnym radcą (1799), tytułowanym „Jego Ekscelencją” oraz przewodniczącym Sądu Szlacheckiego w Krakowie. W latach 1813–1816 był przewodniczącym Sądu Apelacyjnego tamże, a następnie przewodniczącym Senatu Wielkiego Księstwa Krakowskiego. Józef Nikorowicz poważnie zajmował się pracą naukową, był honorowym członkiem Akademii Umiejętności. Przetłumaczył na język polski dzieła Wilhelma Leibnitza. Był członkiem wszystkich towarzystw dobroczynnych w Krakowie. Wśród dalszych potomków Grzegorza Szymona Nikorowicza był też jeszcze jeden Józef Nikorowicz (1827–1890), pianista, kompozytor, właściciel podlwowskiej miejscowości Zboiska. Józef Nikorowicz był absolwentem Wiedeńskiej Akademii Handlowej, lecz prawdziwą jego pasją była muzyka. Studia muzyczne odbył w Wiedniu i Lwowie. Według prof. Stanisława Niciei Józef Nikorowicz również został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim (według innych informacji był pochowany w Chyrowie, gdzie pracował jako nauczyciel muzyki w Zakładzie Naukowo-Wychowawczym oo. jezuitów i zmarł 6 stycznia 1890 roku). To właśnie Józef Nikorowicz był autorem melodii słynnego „Chorału” („Z dymem pożarów”). Melodię pieśni „Z dymem pożarów” Józef Nikorowicz skomponował w 1846 roku jako utwór dla fortepianu lub organów, zaś w 1847 roku jego przyjaciel poeta Kornel Ujejski, będąc pod wpływem tzw. „rzezi galicyjskiej”, napisał do niej tekst. O powstaniu tak popularnego utworu Kornel Ujejski wspominał w 1893 roku, już po śmierci Józefa Nikorowicza: „A trzeba i to wiedzieć, że nie moje słowa natchnęły Nikorowicza, ale jego utwór muzyczny mnie natchnął. W czasie, kiedy zacząłem pisać „Skargi Jeremiego”, i o innej pierwotnej formie, odwiedziłem go, jako miłego przyjaciela, w Zboiskach pod Lwowem. I zagrał mi wtedy świeżo skomponowany swój chorał. Do głębi wzruszony, uniosłem tę muzykę w uchu i w duszy, i jeszcze tego samego dnia napisałem do niej słowa. Polecam wdzięcznej pamięci rodaków współtwórcę „Chorału”.
Spopularyzowana w czasie Wiosny Ludów 1848 roku w Galicji pieśń natychmiast stała się w walkach o niepodległość polskim hymnem narodowym. Pieśń „Z dymem pożarów” była niezwykle popularna w czasie Powstania Styczniowego. Była śpiewana w czasie manifestacji patriotycznych, a nawet Mszy świętych. Za jej wykonanie zaborcy karali więzieniem.
Syn Józefa, Ignacy Nikorowicz (1866–1951), był popularnym i cenionym we Lwowie powieściopisarzem, poetą, dramaturgiem i dziennikarzem, laureatem nagrody literackiej miasta Lwowa. Nagrodę literacką miasta Lwowa imienia Kornela Ujejskiego otrzymał w 1930 roku. Było to wyróżnienie w kołach literackich bardzo cenione i głośne. O nim pisała cała prasa polska. Jury przyznania nagrody składało się z grona poważnych lwowskich profesorów, literatów i dziennikarzy. O tym wydarzeniu 18 kwietnia 1930 roku „Gazeta lwowska” pisała: „Wczoraj wieczorem pod przewodnictwem Komisarza Rządu dr. Nadolskiego zebrał się komitet celem przyznania nagrody literackiej miasta Lwowa im. Kornela Ujejskiego. W skład komitetu wchodzili z ramienia Towarzystwa Naukowego prof. dr Bruchnalski, z ramienia Uniwersytetu Jana Kazimierza prof. dr Kleiner, z ramienia Ossolineum dyrektor dr Bernacki, z ramienia Rady Przybocznej prof. Chyliński i prezes Laskownicki, z ramienia Zawodowego Związku Literatów prof. dr Kozicki, z ramienia Zrzeszeń dziennikarskich redaktor Rolle, z ramienia Magistratu Jedlicz-Kapuściński. Komitet po dłuższej dyskusji przyznał nagrodę literacką w sumie 7 500 zł. Ignacemu Nikorowiczowi, literatowi i byłemu dziennikarzowi, synowi twórcy muzyki do „Chorału”. Komitet przyznał Nikorowiczowi tę nagrodę za całą jego działalność literacką, a przede wszystkiem za komedię „W gołębniku”, za powieść „Jan Kiszocki” oraz za zasługi około propagandy kultury narodowej i polskości zagranicą” ( w tym czasie Ignacy Nikorowicz na stałe mieszkał w Wiedniu i aktywnie udzielał się w działalności wiedeńskich kulturalnych organizacji polskich. Jednak cały czas utrzymywał kontakt ze środowiskami artystycznymi Lwowa, gdzie publikował swoje utwory w języku polskim).
Jurij Smirnow
Tekst ukazał się w nr 17 (477), 16 – 25 września 2025
