Departament Dziedzictwa Kulturowego Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) w porozumieniu z Zarządem Ochrony Środowiska Historycznego Lwowskiej Rady Miejskiej zorganizował cykl komisji konserwatorskich inaugurujących sezon prac w 2012 roku w obiektach wspólnego dziedzictwa kulturowego.
W nr 9 Kuriera Galicyjskiego pisaliśmy o tegorocznych pracach konserwatorskich wybranych nagrobków na Cmentarzu Łyczakowskim, jakie będą realizować polscy i ukraińscy specjaliści. Wspólna komisja oceniła również prace planowane w tym roku w katedrze ormiańskiej i w katedrze łacińskiej.
W prastarej świątyni ormiańskiej na komisję czekali kierownik prac konserwatorskich malowideł ściennych Paweł Baranowski z Warszawy i szef zespołu konserwatorskiego drewnianej kaplicy „Ukrzyżowanie” Andrzej Kazberuk. Jak zawsze obecny był proboszcz katedry ks. Tadeos Geworgian i przedstawiciel Ormian lwowskich Wardkes Arzumanian. Paweł Baranowski zaznaczył, że już 15 lipca zespół konserwatorów planuje rozpocząć dalsze prace przy freskach Jana Henryka Rosena. „Nie ma żadnych problemów, jak również i niespodzianek. Wszystko idzie według uzgodnionych planów, – powiedział Baranowski. – Mamy od lat zgrany polsko-ukraiński zespół konserwatorów. Wszyscy z niecierpliwością oczekują na rozpoczęcie prac. W 2012 roku dokończymy konserwację malowideł łuku zachodniego i wejdziemy do nawy północnej. Trzymamy się tej samej technologii. W tym roku uda nam się poddać konserwacji fragment malowideł przy wejściu na północny dziedziniec”. Komisja w najbliższym czasie ma też przyjąć koncepcję dalszych prac konserwatorskich w katedrze ormiańskiej. Sprawa w tym, że cztery lata temu, gdy rozpoczęto, najbardziej zniszczonymi i potrzebującymi natychmiastowej konserwacji były freski na ścianie południowej i na łuku zachodnim. W trakcie czterech sezonów konserwatorskich cała polichromia ścienna w tej części katedry została odnowiona i częściowo zrekonstruowana. Obecnie odnowione freski wyglądają znacznie lepiej niż zachowane po stronie północnej i w prezbiterium. Czy zatem należy zmienić koncepcję i poddać rzetelnej konserwacji wszystkie malowidła, czy też ograniczyć się tylko do oczyszczenia lepiej zachowanych? Wszystko przemawia za tym by prowadzić konserwację dalej. Pytanie nie jest tak oczywiste, bo prace przedłużą się o 4-5 lat i będą kosztować pokaźną sumę.
Znacznie więcej problemów jest z ustawieniem przy ścianie bocznej kamienicy sąsiadującej z katedrą drewnianego ołtarza „Ukrzyżowanie” („Golgota”). Kierownik polsko-ukraińskiego zespołu Andrzej Kazberuk zapoznał zebranych z tokiem prac konserwatorskich przy samym ołtarzu. Prace trwają trzeci rok z rzędu i widoczne są już wyniki bardzo precyzyjnego podejścia konserwatorów do swego trudnego zadania. Ołtarz rozebrano na 250 części. Każda z tych części była poddana osobno konserwacji, a również w odpowiednich miejscach wznowiono polichromię. W muzeach lwowskich odnaleziono dwie figury, ale bez głów. Obydwie figury odnowiono, ratując starą polichromię. Teraz artyści dorabiają głowy. Centralna figura Chrystusa na krzyżu już jest całkowicie odnowiona. Najważniejszy problem polega na tym, że narożnik ściany kamienicy i jej fundamenty znajdują się w opłakanym stanie. Andrzej Kazberuk powiedział, że bez remontu budynku nie ma mowy o montażu kaplicy na stare miejsce. Za remont budynku i jego wykonanie odpowiada Lwowska Rada Miejska. Dopiero 15 maja rozpoczęto ustawianie rusztowań. Czy uda się wszystkie prace remontowe wykonać w 2012 roku – to pytanie pozostaje na razie bez odpowiedzi. Harmonogram prac remontowych i tak jest już mocno przekroczony. Co do samego drewnianego ołtarza, to wszystkie prace konserwatorskie powinny zostać zakończone do połowy lipca 2012 roku. Rewaloryzacji poddano też trzy epitafia rodziny Augustynowiczów. Trzeba je również zainstalować na elewacji tegoż budynku.
Kazberuk oświadczył, że „nie rozpoczniemy montażu kaplicy i epitafiów dopóki nie będzie skończony remont budynku. Najpierw remont – później montaż”. Przedstawiciel MKiDN Michał Michalski podsumował: „Trzeba zrobić wszystko, co jest możliwe, żeby ten remont konsekwentnie zakończyć”.
Prace w katedrze łacińskiej zreferował konserwator Jan Wiłkojć z Krakowa. Podczas posiedzenia komisji obecny był proboszcz katedry ksiądz Jan Nikiel. W 2012 roku rozpocznie się już czwarty etap prac w kaplicy Najświętszego Sakramentu. Przed konserwatorami jeszcze wiele odpowiedzialnych prac. Konieczne są: remont i uszczelnienie latarni kaplicy, zakończenie konserwacji polichromii sklepienia, scalenie odnowionych malowideł z całością dekoracji kaplicy, rewaloryzacja czterech zabytkowych witraży, odnowienie XVIII-wiecznych stiukowych sztukaterii. Komisja w całości zaakceptowała plany konserwatorów na 2012 rok. Profesor Janusz Smaza z Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie poinformował obecnych, że jego dyplomantka Marta Szymkowiak przeprowadzi konserwację nagrobka kupca lwowskiego Stanisława Hanela. „Będzie to jej praca magisterska – podkreślił Smaza. – Musi wykonać prace w ściśle określonych terminach, mianowicie czerwiec – październik 2012 roku”.
Nadal również nierozwiązane problemy z zawilgoceniem podziemi katedry. Istnieją kontrowersje związane z wyborem systemu ogrzewania świątyni. O tych i innych sprawach mówił ks. proboszcz Jan Nikiel. Poszukuje on różnych możliwości pozyskania specjalistów i środków na ten cel. Projekt ogrzewania będzie robiony w Przemyślu. Dr Stanisław Kaczmarczyk wykonał na zlecenie MKiDN ekspertyzę zawilgocenia fundamentów i murów.
Komisja omówiła również plany konserwacji malowideł ściennych na klatce schodowej Pałacu Arcybiskupiego oraz drugi, końcowy etap prac przy osuszaniu fundamentów dawnej kaplicy seminaryjnej przy kościele Matki Boskiej Gromnicznej. Dopiero po zakończeniu tych pracochłonnych prac można będzie przystąpić do konserwacji cennej polichromii Jana Henryka Rosena w tej kaplicy.
Jurij Smirnow
Tekst ukazał się w nr 13 (161) 17–30 lipca 2012 (dokończenie z nr 9)
