Dom Polski w Pance to historia, zachowanie pamięci, pielęgnowanie wartości kulturowych i rodzinnych, to wspólnota która przetrwała trudne czasy, przetrwała do dziś. Kilka słów wypada zaznaczyć od kiedy ten dom istnieje. Tygodnik Informacyjny, nr 95, 6 listopada 1932 rok, s. 3.
Tytuł tego wydarzenia brzmi Doniosłe dzieło Panki.
Cytuję oryginalny zapis z tego doniosłego wydarzenia.
„W lipcu tego roku (tj. 1932) odbyła się uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego pod „Dom Polski”, a w ubiegłą niedzielę, 31 października święcono tam już gotowy całkowicie, piękny i okazały budynek, w którym ludność Panki pomieści swą szkołę polską i znajdzie należycie oparcie dla swej pracy narodowej. Zaiste piękny to rekord pracy i ofiarności, boć przecież trzeba było zebrać moc grosza, aby rozpoczęte dzieło doprowadzić do końca.
Nad całą akcją budowy czuwał niestrudzony ks. Kanonik Kukla, proboszcz ze Storożyńca, a pracami na miejscu w Pance kierował p. Klusek, młody i energiczny działacz narodowy”.
Tu odbywały się zajęcia z języka polskiego oraz przez pewien czas mieszkali nauczyciele języka polskiego. Po II wojnie światowej, z przyczyn politycznych, działalność na rzecz rozwoju polskości została zawieszona, a Dom Polski w Pance został odebrany Polakom przez władze radzieckie w 1945 roku.
Dopiero od 1990 roku polska społeczność starała się odzyskać swój dom. Wcześniej, za czasów władzy komunistycznej, było to niemożliwe. Dzięki staraniom ówczesnego Prezesa Towarzystwa Polskiego im. Adama Mickiewicza Michała Klusyka oraz zaangażowanych osób, budynek został ostatecznie zwrócony społeczności polskiej w 1994 roku, w fatalnym stanie.
W latach 1994–1998 Polacy przeprowadzili pierwszy remont i dom został ponownie poświęcony.
Kolejny remont miał miejsce w 2005. Wymieniono również dach oraz okna. W 2025 roku dzięki realizacji projektu „Remont elewacji Domu Polskiego w Pance”, który sfinansowany przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej w konkursie „INFRASTRUKTURA POLONIJNA 2025″ za pośrednictwem Fundacji „Pomoc Polakom na Wschodzie” im. Jana Olszewskiego możemy cieszyć się pięknym budynkiem.
Ten dom jest symbolem polskiej kultury i społeczności, który przetrwał trudne czasy, a dzięki realizacji projektu i zaangażowaniu ludzi na nowo ożył i będzie służył miejscowym Polakom.
Październik 2025
Prof. dr hab. Helena Krasowska
