Z okazji 150. rocznicy urodzin Rajmunda Jarosza – prezydenta miasta Drohobycza, marszałka powiatu drohobyckiego, właściciela spółki akcyjnej „Zdroje Truskawieckie” – przypominamy o tej postaci, która wyprzedzała swoje czasy nowatorskim podejściem do działalności społeczno-politycznej i gospodarczej.
Zasługą Rajmunda Jarosza jest to, że uzdrowisko Truskawiec uzyskało światową sławę, a dzięki jego staraniom i talentowi przedsiębiorczemu, w latach 30. XX wieku stanęło na równi z takimi europejskimi zdrojowiskami jak Baden-Baden i Karlowe Wary. W 1929 roku Jarosz został wybrany prezesem Związku Uzdrowisk Polskich.
Rajmund Jarosz urodził się 17 marca 1875 r. w Kalwarii Zebrzydowskiej, wówczas w Austro-Węgrzech (obecnie powiat wadowicki, województwo Małopolskie, Rzeczpospolita Polska). Jego ojciec Rudolf Jarosz (1839-1889) był sędzią powiatowym, a matka Maria pochodziła z rodziny Klemensiewiczów. Ojciec zmarł, gdy Rajmund miał 14 lat (grób Rudolfa Jarosza znajduje się w miasteczku Dobczyce).
Nauki pobierał w Krakowie (liceum i Uniwersytet Jagielloński, wydział prawa). W 1899 roku podjął się pracy jako agent ubezpieczeniowy w Towarzystwie Ubezpieczeń Wzajemnych. W 1902 r., aby kontynuować karierę, przeprowadził się do Drohobycza.
W 1905 r. R. Jarosz poznał finansistę Edmunda Kraszewskiego ze Lwowa, który udzielił mu pożyczki gotówkowej, co pozwoliło mu rozpocząć działalność kredytową. Wygląda na to, że działalność ubezpieczeniową w naszym regionie zapoczątkował właśnie R. Jarosz. Rozpoczął on otwartą walkę na aukcjach z elitą żydowską, która przejęła kontrolę nad przemysłem naftowym.
Szybko wzbogaciwszy się, Jarosz stał się prominentną postacią w lokalnych kręgach finansowych i biznesowych oraz w lokalnym życiu społeczno-politycznym powiatu drohobyckiego. Najpierw został wybrany do rady powiatu, a w 1907 roku do rady miejskiej Drohobycza. W 1909 roku wygrał wybory i stanął na czele magistratu drohobyckiego. Nowo wybrany burmistrz najpierw interesował się Drohobyczem, później coraz bardziej Truskawcem.
Rodzina Jaroszów mieszkała we wsi Modrycze. Wraz z żoną Emmą mieli czworo dzieci: Romana, Aleksandra, Stanisława i Zofię. Dlatego sołtys wsi Modrycze Myron Flunt i ja wpadliśmy na pomysł, aby połączyć miejsca urodzenia dziadka i wnuka, również Rajmunda Jarosza, i uczynić Kalwarię Zebrzydowską i Truskawiec miastami partnerskimi. Prawnuki i praprawnuki Jarosza mieszkają obecnie w Krakowie, Warszawie, Rożnowie, Czarnym Dunajcu oraz USA,
Dzięki jego energicznym działaniom Truskawiec zyskał prawdziwie europejski wygląd. W 1912 r. po wybudowaniu elektrowni po raz pierwszy oświetleniem elektrycznym zostały oświetlone obiekty uzdrowiskowe, wille prywatne, ulice i teren parku uzdrowiskowego Adamówka. W tymże roku oddano do użytku nowy gmach dworca kolejowego i 1 lipca pierwszy pociąg przybył na stację Truskawiec. Do uzdrowiska można było dotrzeć 12-kilometrową linią kolejową z Drohobycza, który miał już połączenie z Krakowem, Lwowem, Stanisławowem, Wilnem i Wiedniem.
Dla wygody wczasowiczów pocztę, telegraf i centralę telefoniczną przeniesiono z willi „Postój” do centrum miasta, do siedziby żandarmerii. Za willą, na terenie dawnego dworca autobusowego, znajdowała się kryta hala handlowa, w której sprzedawano artykuły mleczne i warzywne.
W tym samym 1912 r. zainstalowano kanalizację, przełożono nowe chodniki, wyposażono łazienki pierwszej klasy zgodnie z nowymi wymogami sanitarno-higienicznymi, rozbudowano teren Klubu Towarzyskiego, opracowano Plan Generalny Rozwoju Uzdrowiska. Rozwój kontynuowano zgodnie z planem regulacyjnym z 1907 roku.
W latach 1912-1913 powstały wille przy obecnej ulicy Szewczenki: „Józefówka”, „Pod Kosynierem”, „Magdalena”, „Olimpia” i „Fortuna”, a także „Jagiellonka”, „Zgoda”, „Olga”, „Rusałka”, „Pogoń”. Do dyspozycji wczasowiczów oddano ponad 1500 pokoi, działał też ośrodek balneologiczny przy hotelach Jadwinówka i Łazienki. Znajdowało się tam 120 kabin, w których można było skorzystać z leczniczych kąpieli mineralnych i błotnych. Wille „Arkadia”, „Grażyna”, „Janina”, „Mariówka”, „Maria-Helena”, „Sariusz”, „Świtezianka”, „Znicz”, „Zofia” wyróżniały się szczególnym komfortem. Już w 1913 roku kurort został nagrodzony Złotym Medalem na wystawie we Lwowie.
W latach 1913-1914 przeprowadzono gruntowny remont sieci komunikacyjnych i kanalizacyjnych, a drewniane rury, którymi transportowano wodę mineralną, zastąpiono metalowymi. W miasteczku pojawiły się betonowe schody, założono tarasy, a potoki pokryto chodnikami.
Nadszedł rok 1914. Rajmund Jarosz i jego rodzina ewakuowali się do Wiednia. Truskawiec został zajęty przez wojska rosyjskie, co wstrzymało rozwój uzdrowiska aż do 1920 roku. Kurort został okradziony. W czasie wojny w rodzinie Jaroszów wydarzyła się tragedia: ich najmłodszy syn Stanisław zginął w wypadku w Modryczach.
Już jesienią 1921 r. R. Jarosz rozpoczął renowację uzdrowiska. Za perłę Truskawca uważano zbiornik wodny jeziora leczniczego na Pomiarkach, położonego 3 km na południe od kurortu. Wcześniej znajdowała się tam kopalnia wosku ziemnego – ozokerytu. Po wyczerpaniu się złóż w tym miejscu powstało sztuczne jezioro. Brzegi jeziora wyrównano, poszerzono i pokryto złotym piaskiem morskim specjalnie sprowadzonym z Gdyni. Po piasku można było chodzić tylko boso. Wczasowicze kąpali się w jeziorze lub pływali łódkami, mieli dostęp do kortów tenisowych, sprzętu do ćwiczeń, pryszniców, przebieralni, restauracji i stacji wioślarskiej. Do Pomiarek rurociągiem doprowadzono wodę mineralną Naftusia.
17 czerwca 1929 r. tutaj otwarto Muzeum Historii Przyrodniczej imienia Emmy Jarosz. Muzeum prowadzili bracia Marek i Jarosław Saganowie. Marek Sagan był bardzo niski (karłowaty), ale był człowiekiem o wielkim sercu i szczerej duszy wobec wszystkich zwiedzających muzeum. Nad tworzeniem kolekcji pracowali profesor Jan Jarosz, doktorzy Paniw i Chodakowski.
W latach 1925-1926 Rajmund Jarosz zbudował dla siebie w centrum Truskawca drewnianą willę „Goplana”, według projektu architekta Jana Semkowicza. Obok w stylu modernistycznym w 1930 roku stanęła willa „Farys”. Willa „Goplana” stała się letnią rezydencją, w której przyjmowano wysoko postawionych gości kurortu. Od 19 grudnia 1992 roku w willi mieści się Muzeum Ludowego Artysty Ukrainy Mychajła Biłasa.
Liczba wczasowiczów w Truskawcu rosła z roku na rok i pomimo kryzysu gospodarczego w Europie w 1933 r. osiągnęła 17 tysięcy osób. To zachęciło do nowych inwestycji, w których wyniku powstały wille i sanatoria w stylu modernistycznym z elementami funkcjonalizmu – „Aida”, „Bristol”, sanatorium dla polskich oficerów, „Natalka”, „Miromara”. W tym samym czasie powstały murowane wille: „Dom Zdrowia”, „Belweder”, „Wierchy”, „Wenus”, „Warszawianka”, „Krysia”, „Szczęść Boże”, „Jagusia”, „Mirka”. Budowniczymi wielu willi byli mieszkańcy Truskawca Milko Gurbiak i Stepan Petriw.
Z okazji setnej rocznicy założenia kurortu w 1928 r. Rajmund Jarosz wziął udział w rajdzie samochodowym po polskich kurortach, aby promować Truskawiec w Europie. Samochody różnych marek zatrzymały się na wybrukowanym placu dworca kolejowego oraz na pustym placu wzdłuż teraźniejszej ulicy Szewczenki, gdzie później zbudowano kino „Drużba”, obecnie „Złata”. Został zorganizowany również tzw. śnieżny pociąg „Karty-Tańce-Brydż”, który zatrzymywał się w Truskawcu, a goście kurortu dołączali do zimowego wypoczynku w Karpatach.
Za rządów R. Jarosza wczasowiczów w uzdrowisku obsługiwały 12 restauracji: Badiana, „Pod Naftusią” (kuchnia dietetyczna), Piotra Kolińskiego, Franciszka Niżnika, Zaleskiego nad „Józią”, sklep cukierniczy Józefa Sadowskiego, „Kluberg”, mleczarnia w centrum i w pobliżu Lasu Pańskiego, a także karczma Mizesa i Iwańczuka. W 1923 roku przy ulicy Stebnickiej wybudowano piekarnię i stajnie. Naprzeciwko mleczarni, na wzgórzu, stała plebania greckokatolickiego księdza, a poniżej, przy samej ulicy, znajdował się zakład fryzjerski i sklep Schreiberga. Placówka posiadała bibliotekę, która mieściła się w księgarni „Ruch”. W Stowarzyszeniu „Wiejski Gospodarz” działała także biblioteka ukraińska. W kinie „Świteź” projekcje filmów odbywały się dwa razy dziennie. Za plebanią w parku znajdowała się najpiękniejsza willa uzdrowiska „Janina”.
Jeszcze w 1910 r. drohobycki architekt Franciszek Jelonka zaprojektował i zbudował drewniane konstrukcje nad źródłami „Ferdynand”, „Edward”, „Bronisława” i „Józia”. A nad źródłami „Maria” i „Zofia” wg projektu architekta Władysława Halickiego w 1896 r. zbudowano deptak, który został zniszczony przez miejscowych herostratesów już w XXI wieku. W 1926 r. przebudowano pompownię i galerię, ale generalną przebudowę przeprowadzono w 1929 r. Następnie zainstalowano elektryczne podgrzewacze wody i specjalne krany, co pozwoliło na wygodne i higieniczne pobieranie Naftusi. W 1932 r. zbudowano kryte przejście, które miało chronić wczasowiczów przed złą pogodą, gdy ci popijali wodę leczniczą.
Truskawiec odwiedzali popularni aktorzy, pisarze, piosenkarze, sportowcy i politycy w różnych okresach. Włada Majewska ze słynnymi Szczepkiem i Tońkiem z „Wesołej Lwowskiej Fali”, Jan Kiepura – utalentowany tenor, Zofia Batycka – Miss Polonia 1930 r., Hanka Ordonówna – najsłynniejsza piosenkarka międzywojennej Polski, Adolf Dymsza – znany aktor komiczny, Halina Konopacka – złota medalistka olimpijska z 1924 roku, pisarze Julian Tuwim, Stanisław Wasilewski, Andrzej Chciuk, Iwan Franko, Bruno Schulz, Zofia Nałkowska. Bywali tu marszałek Józef Piłsudski i prezydent Estonii Konstantin Päts, hrabia Roman Potocki i inni.
Podsumowaniem osiągnięć Rajmunda Jarosza w Truskawcu był rok 1936, kiedy to społeczność miejscowa uroczyście obchodziła 25-lecie jego działalności na polu turystyki uzdrowiskowej. 23 maja 1936 odbyło się uroczyste posiedzenie rady gminy Truskawiec, na którym Jaroszowi wręczono tytuł Honorowego Obywatela uzdrowiska. Tą decyzją ulicę Objazdową w Truskawcu przemianowano na ulicę Rajmunda Jarosza. Jako ciekawostkę można przytoczyć, że Rajmund Jarosz miał wspaniałą tradycję zawsze w okresie świąt Bożego Narodzenia rozdawać po złotówce biednym na ulicy, opiekował się również sierocińcami, domami starców i szpitalami.
Wielkim marzeniem R. Jarosza był projekt kolejki linowej na górę Ciuchowy Dział w okolicach Truskawca i Drohobycza oraz budowa ośrodków narciarskich i pensjonatów. Nie zdążył. Czując się wycieńczonym i chorym, przekazał rządy swemu synowi Romanowi, który godnie kontynuował dzieło ojca. Po nagłej śmierci ojca w wyniku udaru 23 lipca 1937 r. Roman Jarosz ostatecznie przejął władzę w uzdrowisku.
Rajmund Jarosz wraz z żoną Emmą i synem Stanisławem zostali pochowani na cmentarzu drohobyckim (przy ul. Truskawieckiej) w skromnych grobach. Nieopodal pochowana jest sekretarka-stenografka Karolina Hubicka, która bardzo pomagała Rajmundowi Jaroszowi w prowadzeniu uzdrowiska.
Początek II wojny światowej 1 września 1939 roku przekreślił rozwój kurortu na wiele lat.
W czerwcu 2021 roku autorowi tego tekstu wspólnie z Radą Miasta Truskawiec udało się zrealizować pomysł – otworzyć skwer imienia Rajmunda Jarosza w pobliżu zabytkowego pawilonu muzycznego. Następnie wnuk Rajmund Jarosz ku czci swego dziadka posadził na placu drzewo bukowe i wziął udział wraz ze swoimi dziećmi Bartłomiejem i Justyną w uroczystościach z okazji Dnia Miasta. Nawiązaliśmy serdeczne i przyjacielskie stosunki z rodziną Jaroszów i władzami miasta Kalwarii Zebrzydowskiej. Tak więc wciąż przed nami nowe, korzystne dla obu stron projekty.
Mykoła Iwanyk,
prezes zarządu Truskawieckiego Klastera Turystycznego „Rajmund Jarosz”
Truskawiec uczcił 150-letni jubileusz Wielkiego Budowniczego uzdrowiska Rajmunda Jarosza
