Konstytucja 3 Maja była pierwszą w Europie i drugą na świecie, po amerykańskiej. Jej uchwalenie przez Sejm Wielki w 1791 roku było próbą unowocześnienia ustroju Rzeczypospolitej i ratowania jej suwerenności. Ustawa rządowa w 11 artykułach określała kształt i funkcjonowanie Rzeczpospolitej. Przekształcała państwo w monarchię konstytucyjną, wprowadzała zasadę trójpodziału władzy, a wyrazicielem suwerennej woli narodu miał być dwuizbowy Sejm. Wprowadzała swobodę wyznania, ale religią panującą miała pozostać religia katolicka. Szlachcie gwarantowała zachowanie jej dotychczasowych praw, wolności i przywilejów, mieszczaństwu nadawała prawa polityczne, chłopi zostali włączeni pod opiekę prawa. Znosiła liberum veto i możliwość zwoływania konfederacji. Wprowadzała tron dziedziczny. Historycy i prawnicy uważają ten dokument za bardzo postępowy jak na swoje czasy, pomimo, że niektóre treści w nim zawarte wydają się kontrowersyjne.
Obowiązywała niestety tylko przez 14 miesięcy. W 1792 roku rozpoczęła się wojna polsko-rosyjska. Ostatecznie doszło do obalenia Konstytucji, kolejnego, drugiego rozbioru państwa i okupacji Polski.
Dzień 3 maja uznano za święto narodowe już w dwa dni po uchwaleniu Konstytucji. Z powodu zniewolenia kraju przez długi czas nie było oficjalnie obchodzone, chociaż Polacy o nim pamiętali, gromadzili się na wieczorach patriotycznych. Uroczyste obchody święta Konstytucji 3 Maja zostały przywrócone w kwietniu 1919 roku, po powstaniu niepodległej II Rzeczypospolitej. W czasach drugiej wojny światowej i długo po niej, w okresie PRL, było ponownie zakazane. Oficjalnym świętem narodowym ogłoszone zostało w 1990 roku.
Święto Konstytucji 3 Maja jest jednym z fundamentów polskiej tradycji republikańskiej i powodem do dumy dla Polaków zamieszkujących nie tylko w Polsce, ale na całym świecie. Obchodzą go również Polacy w mniejszych i większych miejscowościach na Ukrainie. W czasach sowieckich wspominali to święto po kryjomu, po odzyskaniu przez Ukrainę niepodległości świętują już otwarcie i bardzo uroczyście. Każdego roku w tym dniu jest odprawiana Msza św. za Ojczyznę, organizowane są uroczyste akademie. We Lwowie w asyście pocztów sztandarowych przedstawiciele polskiej społeczności przechodzą pod pomnik Adama Mickiewicza, by u jego stóp złożyć wieńce. Przychodzą całymi rodzinami, a często są to już rodziny mieszane. W ten sposób oddają hołd wielkim dokonaniom swoich przodków oraz dziękują za dar wolności i pokoju, które – jak pokazuje historia i czasy teraźniejsze – można łatwo utracić.
Alina Wozijan
Tekst ukazał się w nr 8 (468), 29 kwietnia – 15 maja 2025
Alina Wozijan
Z Kurierem Galicyjskim jest związana od 2013 r. Od 1995 roku z telewizją. Całe jej życie toczy się wokół tekstu, książki, tłumaczeń, mediów różnego rodzaju. Urodzona we Lwowie – jako pierwsza w rodzinie, która przeszła gehennę Syberii. Przodkowie od strony matki osiedlili się na terenach Żytomierszczyzny jeszcze na początku XVI w., od strony ojca - nad Morzem Czarnym. W tych żyłach płynie krew prawie pół Europy i co najmniej dziesiątej części Azji – honorowe dziedzictwo dawnej Rzeczypospolitej. W ciągu wieków cały ten tygiel polszczył się, pozostało nazwisko.
