Instytut Pamięci Narodowej zakończył pierwsze w historii specjalistyczne prace poszukiwawcze na terenie dawnej wsi Huta Pieniacka w obwodzie lwowskim na Ukrainie. Badania doprowadziły do odnalezienia zbiorowej mogiły oraz licznych szczątków ludzkich, które stanowią materialny dowód jednej z najtragiczniejszych zbrodni popełnionych na ludności polskiej podczas II wojny światowej.
Prace prowadzone były przez IPN we współpracy z ukraińskim przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”. W działaniach uczestniczyli także przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP oraz członkowie Stowarzyszenia Huta Pieniacka.
Tragiczna historia Huty Pieniackiej
Przed wybuchem II wojny światowej Huta Pieniacka była polską miejscowością zamieszkaną niemal wyłącznie przez Polaków. 28 lutego 1944 roku wieś została zaatakowana i zniszczona. Według ustaleń historyków zbrodni dokonali Ukraińcy służący w 4. Galicyjskim Pułku Policji SS, związanym z 14. Dywizją Grenadierów SS „Galizien”, członkowie Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz lokalne bojówki ukraińskie.
W wyniku masakry życie straciło ponad 850 mieszkańców – kobiet, dzieci i mężczyzn. Po wojnie miejscowość nie została odbudowana. Dziś o jej istnieniu przypomina jedynie pomnik.
Odkryto fundamenty kaplicy i zbiorową mogiłę
Głównym celem prac było odnalezienie miejsc pochówku ofiar. Zadanie było wyjątkowo trudne, ponieważ dawna zabudowa wsi została niemal całkowicie zatarta, a lokalizację potencjalnych mogił ustalano na podstawie archiwalnych relacji świadków.
Już na początku badań archeolodzy odkryli fundamenty dawnej kaplicy parafialnej, która była świadkiem tragicznych wydarzeń z 1944 roku. Jej położenie i wymiary odpowiadały informacjom zawartym w dawnych księgach parafialnych oraz relacjach ocalałych mieszkańców.
Przełom nastąpił czwartego dnia prac. W bezpośrednim sąsiedztwie kaplicy natrafiono na zbiorową mogiłę. Szczątki ofiar zostały pochowane bez trumien, bezpośrednio w jamie grobowej. Na wielu kościach widoczne są ślady nadpaleń, co potwierdza przekazy historyczne dotyczące przebiegu masakry.
Wyniki badań
Jak poinformował Instytut Pamięci Narodowej, w trakcie prac: przebadano ponad 4 tys. metrów kwadratowych terenu dawnej wsi; szczątki ludzkie odnaleziono w 25 lokalizacjach na obszarze przekraczającym 200 metrów kwadratowych; główna mogiła zajmuje około 72 metrów kwadratowych; odkryto również liczne szczątki poza obszarem głównego miejsca pochówku.
Na obecnym etapie badań nie jest możliwe dokładne określenie liczby ofiar spoczywających w odnalezionych miejscach. Zdaniem badaczy skala odkrycia wskazuje jednak, że mogiła może skrywać szczątki nawet kilkuset osób.
Kolejny krok – ekshumacje
Po zakończeniu analiz zebranych materiałów IPN zapowiada złożenie do władz ukraińskich wniosku o zgodę na przeprowadzenie prac ekshumacyjnych. W przypadku uzyskania odpowiednich pozwoleń szczątki ofiar zostaną poddane badaniom antropologicznym i genetycznym.
Celem działań ma być identyfikacja ofiar oraz zapewnienie im godnego pochówku.
Instytut Pamięci Narodowej zapowiedział, że będzie na bieżąco informował o dalszych postępach prac i procedur związanych z planowanymi ekshumacjami.
źródło: na podstawie IPN
