Od 23 października 2025 do 1 lutego 2026 w Zenyk Art Gallery we Lwowie można było poczuć oddech morza. Wystawa „Morze” to nowy, szeroko zakrojony projekt, realizowany wspólnie z Narodowym Muzeum Sztuki w Odessie, który gromadzi 110 prac 65 ukraińskich i europejskich artystów z XIX – XXI wieku.
W ekspozycji można było zobaczyć ewakuowane z muzeum odeskiego prace wybitnych malarzy Arkhipa Kuindży, Kyriaka Kostandi, Lwa Lagorio, Rufina Sudkowskiego, Mykoły Głuszczenki, Ołeksandra Roitburda, Serhija Riabczenki, Ołeksandra Postela i innych. Tradycyjnie galeria koncentruje się na konkretnym problemie, interpretując go poprzez dialog między „starymi” i „nowymi” mistrzami, dlatego wydzielona przestrzeń galerii została uzupełniona instalacjami współczesnych artystów.
fot. Konstanty Czawaga / Nowy Kurier Galicyjski
Wystawa „Morze” to była próba ukazania ukraińskiego morza jako czynnika historycznego, kulturowego i politycznego. Projekt połączył dzieła z kolekcji muzealnej ewakuowanej podczas wojny, z dziełami współczesnych autorów. Wystawa koncentruje się na południowej Ukrainie, Morzu Czarnym i Azowskim, miastach portowych, zniszczeniach ekologicznych, doświadczeniu utraty terytorium i obecności na tym terytorium.
Dr Chrystyna Beregowska, dyrektor Zenyk Art Gallery wraz ze swoim zespołem stworzyła dziewięć sekcji tematycznych, od „Morza Walki” i „Morza Utraty” po „Morze Miłości” i „Morze Emocji”. Jej koncepcja bada zjawisko granic – przestrzennych, czasowych i wewnętrznych.
– To nie jest tylko wystawa o morzu jako zjawisku naturalnym” – wyjaśniła Chrystyna Beregowska. – To projekt o głębi ludzkiego doświadczenia, o tym, co dzieje się po drugiej stronie fal – w sercu, w pamięci, w sztuce.
Kateryna Kułaj, dyrektor Odeskiego Narodowego Muzeum Sztuki, drżącym głosem opowiadała o przekazanych eksponatach, o tym, że pracownicy muzeum w końcu spotkali się ponownie ze swoimi ulubionymi dziełami we Lwowie, ponieważ fundusze muzeum zostały ewakuowane i ukryte poza terenem muzeum od początku inwazji na pełną skalę.
Obok klasycznych pejzaży morskich znajdują się instalacje współczesnych ukraińskich artystów, które rozwijają ideę morza jako przestrzeni emocji, pamięci i granic. Zespół muzealników z Odessy, dla których morze jest czymś naturalnym w życiu codziennym, podzielił się swoimi odczuciami związanymi z morzem: piaskiem pod stopami, zapachem smażonej ryby, miejscem letnich wakacji i samotności w pobliżu morskiego żywiołu.
– Morze to głębia wiedzy, morze emocji, morze smutku i morze miłości – powiedział podczas otwarcia wystawy Maksym Kozyckyj, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej. Tak planujemy nasze życie. Prawdopodobnie na tym polega życie – na przepłynięciu morza. Ale czy wszyscy znajdziemy w sobie odwagę, by zanurzyć się w morzu, poznać siebie? I na ile jesteśmy gotowi poznać siebie i świat? W czasie wojny morze to jest to, co straciliśmy, a z drugiej strony, to, co odnaleźliśmy. Nie mamy Krymu, ale mamy Odessę, wiemy o obronie Mariupola, pamiętamy o naszych jeńcach i czynach Sił Zbrojnych Ukrainy, o naszych małych i wielkich zwycięstwach. Również na morzu.
To był już trzeci projekt na dużą skalę prezentowany w Zenyk Art Gallery. Pierwszy projekt „Mały Książę” odniósł sukces też za granicą. Druga wystawa „Raj/Piekło” trwała trzy miesiące i prezentowała 145 dzieł malarstwa, grafiki, rzeźby i instalacji 66 artystów. Obejmowała pięć wieków sztuki, od średniowiecznych ikon po współczesnych artystów ukraińskich. Historia projektu rozpoczęła się od nazwiska Albrechta Dürera. W ZAG studiowano sztukę, która została ewakuowana, w szczególności dzieła Dürera, i natknięto się na serię jego grafik, w których niebo i piekło istnieją dosłownie obok siebie. To właśnie ta idea legła u podstaw koncepcji wystawy: współistnienie przeciwieństw, które można odnaleźć w dziełach różnych epok, szkół narodowych i gatunków.
Według założyciela galerii, Zinowija Kozyckiego, projekt „Morze” artystyczny najbardziej symbolizuje zbliżające się zwycięstwo. Przecież wszyscy Ukraińcy marzą o Krymie i spokojnym wypoczynku nad Morzem Czarnym.
W ciągu 2025 roku galerię odwiedziło ponad sto tysięcy osób. Wśród gości byli przedstawiciele władz państwowych Ukrainy i zagranicy, dyplomaci. ZAG to pierwsza na Ukrainie przestrzeń sztuki, dostępności i innowacji. Niepełnosprawni żołnierze ukraińscy przyjeżdżają tu na rehabilitację.
Jest tam też Biblioteka Sztuki – zintegrowana przestrzeń, oferująca zwiedzającym szeroki wybór literatury, obejmujący publikacje dotyczące sztuki współczesnej i klasycznej, designu, fotografii i architektury, a także ich historii.
W ramach „Eksperymentów w ZAG” odbywają się interaktywne spotkania dla dzieci w wieku 8–12 lat na temat elektryczności, energii, natury zjawisk i logiki świata, gdzie fizyka znana jest jako doświadczenie. Szczególną uwaga poświęcona jest dzieciom żołnierzy i rodzinom bohaterów. Staje się dla nich przestrzenią wsparcia, zaufania i bezpiecznej ciekawości – miejscem, w którym mogą ponownie zadawać pytania o świat.
Galeria ZAG to miejsce, gdzie można zobaczyć kilka obrazów i jako bonus obejrzeć kilka zupełnie różnych wystaw.
fot. Konstanty Czawaga / Nowy Kurier Galicyjski
W styczniu 2026 roku Galeria ZAG zaprezentowała projekt wystawkowy „Postać”, poświęcony rodzinie Szeptyckich – pięciu braciom, których działalność wywarła znaczący wpływ na intelektualny, moralny i duchowy krajobraz Galicji pod koniec XIX i w pierwszej połowie XX wieku. W przeciwieństwie do znanej postaci metropolity Andrzeja Szeptyckiego, inni członkowie rodziny rzadko doczekali się artystycznego ucieleśnienia. Projekt „Postać” działa w obliczu tego braku wizerunku, oferując zrozumienie postaci nie tylko jako postaci historycznej, ale także jako etycznej, intelektualnej i kulturowej obecności w swoich czasach. W centrum wystawy znajduje się pięciu braci Szeptyckich oraz ich rodzice: hrabia Iwan Kanty Szeptycki i Zofia z Fredrów, których postać jawi się jako moralne i edukacyjne centrum rodziny. Projekt łączy materiały archiwalne, prace z kolekcji prywatnych oraz prace współczesnych artystów ukraińskich, którzy oferują nie ilustracyjną, lecz artystyczną interpretację postaci historycznych – poprzez symbol, metaforę i uogólniony obraz. Media obejmują malarstwo i grafikę, rzeźbę i kolaż. Odrębnym wektorem semantycznym wystawy jest temat braterstwa – jedności nie poprzez identyczność, ale poprzez różne role we wspólnej sprawie. W warunkach współczesnej wojny idea ta staje się szczególnie aktualna, przypominając o odpowiedzialności, poświęceniu i lojalności wobec wspólnych wartości.
Wystawa została zrealizowana we współpracy z potomkiem rodziny – Janem Szeptyckim, przy współudziale prywatnych zbiorów i archiwów lwowskich.
Na początku 2026 roku, po 63. udanych projektach, ZAG po raz pierwszy zaprezentowała współczesną sztukę ukraińską w Dubaju, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Wystawa „PTAKI” odbyła się tam dzięki wsparciu Ambasady Ukrainy w Zjednoczonych Emiratach Arabskich i była poświęcona głębokiej symbolice obrazu ptaka jako uosobienia wolności, ducha i wewnętrznej woli. Projekt spotkał się z dużym zainteresowaniem społeczności międzynarodowej.
Konstanty Czawaga
Konstanty Czawaga
Przez całe życie pracuje jako reporter, jest podróżnikiem i poszukiwaczem ciekawych osobowości do reportaży i wywiadów. Skupiony głównie na tematach związanych z relacjami polsko-ukraińskimi i życiem religijnym. Zamiłowany w Huculszczyźnie i Bukowinie, gdzie ładuje swoje akumulatory.
