Stanisław Sławomir Nicieja urodził się 4 października 1948 r. w Strzegomiu na Dolnym Śląsku.
Jest historykiem. Studiował w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Opolu, uzyskując tytuł zawodowy magistra historii. W 1977 r. obronił doktorat w zakresie nauk humanistycznych, na podstawie pracy poświęconej Julianowi Leszczyńskiemu w 1982 r. uzyskał stopień doktora habilitowanego. W 1989 r. otrzymał tytuł profesora nauk humanistycznych. Po przekształceniu WSP w Uniwersytet Opolski, przez szereg lat pełnił funkcję rektora tej uczelni. Równocześnie z rekomendacji Sojuszu Lewicy Demokratycznej sprawował mandat senatora V kadencji z okręgu opolskiego.
Był członkiem Polsko-Ukraińskiej Komisji ds. Renowacji Cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie, zasiadał w zespole Odbudowy Cmentarza Orląt we Lwowie, uczestniczył w pracach Głównej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i w szeregu innych komitetach i radach.
Odbył staże na Lwowskim Uniwersytecie Narodowym im. Iwana Franki (1978–1979), w Instytucie Historii PAN (1981–1982), uzyskał stypendium Bolesława Krokowskiego w Nancy i Paryżu (1986), stypendium Fundacji Lanckorońskich w Londynie (1990–1991), stypendium Fundacji Tadeusza Zabłockiego w Londynie (1992), stypendium Polskiej Fundacji Kulturalnej w Londynie (1993).
Chociaż pochodzeniem nie jest związany z Kresami Wschodnimi II RP, prof. Nicieja należy do najwybitniejszych znawców dziejów tych ziem, jest autorem i współautorem wielu publikacji oraz filmów na ich temat. Swoje zainteresowania Kresami Południowo-Wschodnimi zawdzięcza pobytowi w 1978 r. we Lwowie, kiedy to rozbudziło się w nim szczególne uczucie, które skłoniło go do badania przeszłość Lwowa, z czasem także innych miejscowości kresowych oraz, gdy w 1981 r. trafił na zapuszczony i ulegający stopniowej dewastacji, cmentarz Łyczakowski. Zrozumiał, jakie jest to bezcenne miejsce dla polskiej tradycji i kultury. Przez kilka lat zbierał materiały dotyczące dziejów tej nekropolii i ludzi na niej spoczywających. Od 1983 do 1986 r. prof. Nicieja publikował w miesięczniku „Opole” serię szkiców pt. „Dzieje Łyczakowskiej Nekropolii”. Ogółem napisał kilkanaście książek i ponad 400 artykułów historycznych. Przeważająca część traktuje o wydarzeniach z przeszłości Lwowa i Kresów Wschodnich. Przy współpracy z Jerzym Janickim i Telewizją Polską współtworzył film dokumentalny „Twierdze kresowe Rzeczypospolitej”, a w 2006 r. opublikował pod tym samym tytułem książkę. Spośród innych publikacji poświęconych Kresom, wymienić należy:
– „Cmentarz Obrońców Lwowa” (1990), – „Łyczaków – dzielnica za Styksem” (1998), – „Tam, gdzie lwowskie śpią Orlęta” (2002), – „Kresowe Trójmiasto. Truskawiec – Drohobycz – Borysław” (2009), oraz „Lwów. Ogród snu i pamięci”. „Dzieje Cmentarza Łyczakowskiego i ludzi tam spoczywających w latach 1786 – 2010”, w której zebrane są m. in. informacje o 4 820 postaciach, których prochy kryje łyczakowska nekropolia. Wśród filmów traktujących o Kresach, których współautorem jest profesor Nicieja, wymienić należy: „Orlęta Lwowskie” (1990), „Snem wiecznym we Lwowie” (1992), „Zadwórze – polskie Termopile” (1993).
Prof. Stanisław Sławomir Nicieja publikował także liczne artykuły w wielu czasopismach krajowych oraz zagranicznych. m.in. w „Mówią Wieki”, „Polityce”, „Zeszytach Historycznych”, „Dziejach Najnowszych”, „Kresach Literackich” i „Przeglądzie Wschodnim”.
Jest laureatem wielu nagród: „Życia Literackiego”, „Polityki”, Polskiej Fundacji Kulturalnej im. Edwarda Raczyńskiego w Londynie i in. Obok nieżyjących już, Witolda Szolgini i Jerzego Janickiego, prof. Stanisław Sławomir Nicieja jest jednym z najbardziej zasłużonych autorów utrwalających pamięć o Lwowie i Kresach oraz ludziach tam żyjących i działających.
Podczas XIV Dni Lwowa i Kresów w Poznaniu w 2011 r. za ogromne zasługi dla Kresów otrzymał Statuetkę Lwa „Semper Fidelis”.
Biuletyn Informacyjny Nr 1 (124) Rok 36 Oddział W Poznaniu, Styczeń – Grudzień 2024
Tekst ukazał się w nr 18 (454), 30 września – 14 października 2024
Wyróżnienie „Semper Fidelis”. Andrzej Stelmachowski, profesor prawa
Wyróżnienie „Semper Fidelis”. Tadeusz Tomkiewicz, opiekun Miejsc Pamięci Narodowej
