„Umarłych wieczność dotąd trwa, dokąd pamięcią im się płaci”
Uroczystości pogrzebowe 23 stycznia 2025 r. rozpoczęły się modlitwą Księży Wspólnoty Salezjańskiej i Rodziny zmarłego śp. ks. Tadeusza Patera SDB w budynku salezjańskiej plebanii.
z archiwum autora
Po modlitwie nastąpiła exporta zmarłego do Sanktuarium Św. Józefa gdzie odbyła się modlitwa różańcowa pod przewodnictwem ks. Jerzego Szkierta. Przed Mszą św. żałobną proboszcz parafii ks. Wiesław Wilkosz przedstawił obszerny życiorys zmarłego ks. Tadeusza Patera, zasłużonego dla wspólnoty salezjańskiej, miasta Przemyśla, szczególnie dla Kresowian, rodzin Ofiar ludobójstwa Polaków i innych narodowości na Kresach wschodnich.
Msza św. Żałobna w intencji Śp. Księdza Tadeusza Patera – Salezjanina – Kresowianina odbyła się pod przewodnictwem JE ks. bpa Stanisława Jamrozka, 34 Księży Salezjańskiej Wspólnoty oraz ks. prałata Stanisława Czenczka – Kapelana Stowarzyszenia Pamięci Polskich Termopil i Kresów w Przemyślu, Klubu Inteligencji Katolickiej, Harcerzy i Związku Strzeleckiego „Strzelec”. We Mszy św. uczestniczyło 12 osób z Rodziny ks. Tadeusza, ok. 20 Sióstr z Zakonu Felicjanek, wielu Kresowian i osób, które szanowały Zmarłego za Jego kapłańską patriotyczną postawę w dążeniu do upamiętnienia ludobójstwa nacjonalistów ukraińskich i pojednania polsko-ukraińskiego na gruncie prawdy historycznej. Homilię wygłosił ks. Leszek Leś, proboszcz salezjańskiej parafii w latach 1999-2005, kiedy działalność Ks. Tadeusza dotycząca pamięci o ludobójstwie była bardzo znaczna. Powstał wtedy, w 2004 r., Pomnik-Krzyż (w murze Klasztoru Sióstr Benedyktynek) z tablicami mieszkańców Rumna, w tym sześciu osób z najbliższej Rodziny Księdza Tadeusza, zamordowanych przez nacjonalistów ukraińskich.
Wśród uczestników Mszy św. i modlitwy byli także nieliczni już rówieśnicy ks. Tadeusza, w tym ocalone od ludobójstwa dwie Wołynianki – Pani Maria Sebzda, która 23 stycznia 2025 r. obchodziła 91 urodziny, oraz starsza od niej Pani Klementyna Pikor, która 23 listopada 2024 r. obchodziła 92 urodziny.
Kondukt pogrzebowy rozpoczął się od bramy cmentarza przy dźwiękach autorskiej pieśni „Kresowe Ave Maryja”, Kresowianina z Dębna k/Szczecina. W uroczystości pogrzebowej uczestniczyła Pani Wiesława Mihułka z Buczał koło Komarna, której Śp. mąż zawsze opiekował się Pomnikiem i polskim cmentarzem w Rumnie. Przywiozła ziemię pobraną przy pomniku zamordowanych Polaków w Rumnie, którą na trumnie Ks. Tadeusza złożyli ks. bp Stanisław Jamrozek i ks. dr Marcin Kaznowski, przełożony Krakowskiej Inspektorii Salezjańskiej. Ziemię kresową na trumnie złożyła również Pani Maria Bukowska – siostrzenica Księdza, a w imieniu rodziny słowa pożegnania powiedział Pan Piotr Pater – bratanek zmarłego.
Śp. ks. Tadeusz został pochowany w grobowcu Księży Salezjanów na Cmentarzu Zasańskim.
Niech spoczywa w Pokoju wiecznym.
Cześć Jego Pamięci!!!
KSIĄDZ TADEUSZ PATER SALEZJANIN – Duszpasterz Rodzin Kresowian, Katyńskich i Sybiraków. Urodzony 13 maja 1933 r., syn Józefa Patera i Marii z domu Pater w miejscowości Rumno, gmina Komarno w pow. Rudki, woj. lwowskie, przed II wojną światową była to diecezja przemyska.
Jako jedenastoletni chłopiec był świadkiem ogromnej tragedii, kiedy w nocy z 2 na 3 czerwca 1944 r. ukraińscy nacjonaliści z OUN-UPA zamordowali 40 mieszkających tam Polaków i jednego Izraelitę, w tym sześć osób z Jego najbliższej rodziny. Ocalony z ludobójstwa, wraz z pozostałymi członkami rodziny ewakuowany został na ziemie odzyskane, do miejscowości Goszcz k/Twardogóry, gdzie uczęszczał do szkoły podstawowej. W 1950 r. wstępuje do nowicjatu w Kopcu k/Częstochowy w Zgromadzeniu Salezjańskim, gdzie w 1951 r. składa Pierwszą Profesję Zakonną. Święcenia kapłańskie otrzymał z rąk ks. abpa Antoniego Baraniaka – salezjanina.
W 1991 r. powraca do Przemyśla myśląc stale o upamiętnieniu zamordowanej rodziny i sąsiadów z Rumna. W 1993 r., po uzyskaniu niepodległości przez Ukrainę, rozpoczyna starania by upamiętnić Ofiary tego okrutnego ludobójstwa. Mimo wielu trudności z uzyskaniem zezwoleń, doprowadził do uporządkowania polskiego cmentarza, na którym we wspólnej mogile spoczywają zamordowani Polacy. Już 17 września 1994 r., w 50 rocznicę martyrologii Polaków odbyło się uroczyste odsłonięcie i poświęcenie „Pomnika–Krzyża” i cmentarza przy licznym uczestnictwie wysiedlonych Polaków z Rumna i okolic, a także z udziałem tutejszych mieszkańców – Ukraińców oraz ich duszpasterzy z obu cerkwi. Obecnie po 30 latach Niepodległości na Ukrainie, „Demokracji, Partnerstwa i Braterstwa”, takie uzyskanie zgody na upamiętnienie byłoby niemożliwe, w dodatku w tak krótkim czasie. Uważam, że wybudowanie Pomnika zamordowanych Polaków w Rumnie, a także organizacja pielgrzymek do Rumna na uroczystości w 2009 i 2010 r., w której wzięło udział wielu pielgrzymów m.in. dzieci z pierwszej klasy SP 11 z Siostrą Karoliną z Radia „Fara”, młodzież Szkoły im. „Orląt Lwowskich” i dzieci ze Świetlicy „Wzrastanie”, Zespołu Pieśni i Tańca „Przemyśl”, „Strzelców” młodzieży Harcerskiej, Orkiestry Dętej z Żurawicy, było największym zadaniem organizacyjnym, którego dzisiaj nikt by się podjął.
Ks. Tadeusz Pater był autorem dwóch tomów wspomnień zatytułowanych „Oczyma i sercem. Wieś Rumno w latach 1939-1945”, książki „Listy o Kresach południowo-wschodnich” oraz „Księgi rodzin polskich w latach 1910-1945 – Rumno w woj. lwowskim” (na jej opracowanie poświęcił 11 lat).
Za swoją działalność został odznaczony Krzyżem Kawalerskim Odrodzenia Polski nadanym przez Prezydenta RP Pana Andrzeja Dudę oraz Srebrnym i Złotym Medalem Opiekuna Miejsc Pamięci Narodowej nadanym przez Radę Ochrony Walk i Męczeństwa w Warszawie, Odznaką Strzelecką nadaną przez Związek Strzelecki „Strzelec”, Odznaką Honorowego Sybiraka. Otrzymał również Nagrodę Honorową „Świadek Historii” nadaną przez Instytut Pamięci Narodowej w uznaniu szczególnych zasług w Upamiętnianiu Historii Narodu Polskiego.
W imieniu Przemyskich Rodzin Kresowian, członków Stowarzyszenia Pamięci Polskich Termopil i Kresów w Przemyślu im. ks. Bronisława Mireckiego oraz Klubu Inteligencji Katolickiej dziękuję Ci Księże Tadeuszu za wspólne pielgrzymki na Kresy, do Rumna, Zadwórza, Huty Pieniackiej, Bukowiny Rumuńskiej, Światowe Zjazdy Kresowian na Jasnej Górze w Częstochowie i Przemyślu.
Dziękuję również za pracę z dziećmi i młodzieżą m.in. w Świetlicy „Wrastanie”, za przekazywanie prawdy historycznej o martyrologii Polaków na Kresach w duchu pojednania polsko–ukraińskiego, ponieważ „Nie o Zemstę, lecz o Prawdę wołają Ofiary”.
Stanisław Szarzyński
Prezes Stowarzyszenia Pamięci Polskich Termopil i Kresów w Przemyślu im. ks. Bronisława Mireckiego oraz Klubu Inteligencji Katolickiej
