W grudniu 2025 roku ukazał się w druku, zaś w styczniu już dotarł do nas IV tom monumentalnego wydania „Portrety osobistości polskich i osób z Polską związanych” ze zbiorów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. Woźnickiego. Jest to tom zamykający wydawnictwo Katalogu kolekcji portretów znajdujących się w zbiorach lwowskiej Galerii Sztuki. Tom prezentuje 525 portretów, tzw. „nierozpoznanych”. Pierwsze trzy tomy katalogu ukazały się w latach 2022–2024.
Według Urszuli Hanc ze Stowarzyszenia Oświaty i kultury Polskiej w Krakowie (wydawcy Katalogu), łącznie w czterech tomach katalogu naukowo opracowano i przedstawiono publiczności ponad 1 600 portretów. Jest to jedna z największych kolekcji portretowych o polskiej proweniencji, znajdującej się poza granicami Polski. W katalogu przedstawiono obrazy olejne od XVI wieku do lat 30. XX wieku, czyli do II wojny światowej. Autorem tego monumentalnego dzieła był śp. Igor Chomyn, wieloletni kustosz Lwowskiej Galerii Sztuki, który niestety nie doczekał wydania ostatniego IV tomu. Zmarł po długiej chorobie we Lwowie 15 kwietnia 2025 roku.
Igor Chomyn był wybitnym muzealnikiem, historykiem sztuki, który całe swoje życie poświęcił Lwowskiej Galerii Sztuki i jej ogromnym zbiorom. Z pasją zajmował się właśnie sztuką polską, o czym świadczą też jego publikacje i organizowane przez niego wystawy dzieł sztuki ze zbiorów lwowskich. Te wystawy były reprezentowane nie tylko we Lwowie, ale również w wielu muzeach i miastach polskich, przyniosły mu uznanie w gronie polskich muzealników. Wystawom towarzyszyły naukowo opracowane katalogi i monografie poświęcone twórczości znanych artystów polskich, z uwzględnieniem ich dzieł w zbiorach lwowskich. Warto przypomnieć choćby „Malarstwo Jacka Malczewskiego ze zbiorów Lwowskiej Galerii Obrazów”(1989), „In propria persona. Malarzy polskich portret własny ze zbiorów Lwowskiej Galerii Obrazów” (1997), „Kazimierz Sichulski 1879–1942. Malarstwo, rysunek, grafika. Kolekcja Lwowskiej Galerii Sztuki” (2000), „Arcydzieła malarstwa polskiego w zbiorach Lwowskiej Galerii Sztuki” (2002), „150 arcydzieł malarstwa polskiego ze zbiorów Lwowskiej Galerii Sztuki” (2006), „Opus Sacrum. Opus Profanum. Arcydzieła malarstwa polskiego ze zbiorów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki” (2013), „Polscy monachijczycy ze zbiorów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki” (2023). Organizowane i opracowane przez Igora Chomyna wystawy dzieł polskich artystów ze zbiorów lwowskich zostały pokazane na wystawach między innymi w Krakowie, Sopocie, Radomiu, Łodzi, Przemyślu, Katowicach. Dla współczesnego pokolenia odbiorców polskich wystawy te były prawdziwym odkryciem nieznanych w Polsce dzieł sztuki polskiej, również wiedzy o Lwowie i jego muzeach. W ostatnich latach swego życia Igor Chomyn ściśle współpracował z warszawskim Narodowym Instytutem Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”. Dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, a od roku 2017 również wspólnie z Instytutem „Polonika”, uruchomiono monumentalny projekt opracowania katalogów dzieł sztuki polskich mistrzów malarstwa, rzeźby i medalierstwa ze zbiorów lwowskich. W tej serii Igor Chomyn opracował kilka monumentalnych tomów, między innymi „Katalog plakiet, medalionów i medali polskich i z Polską związanych we Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki” ( t. 1 i t. 2, Warszawa, 2015 r.) i „Rzeźba polska i z Polską związana – wiek XIX – XX we Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. Woźnickiego” (Kraków, 2020 r.). Liczne publikacje, wystawy, katalogi, artykuły naukowe były tylko częścią żmudnej pracy naukowej muzealnika Igora Chomyna. Była przecież codzienna (i to przez kilka dziesięcioleci) praca w zbiorach muzealnych, ich porządkowanie i naukowe opracowanie, też praca w archiwach, bibliotekach… W swojej pracy naukowej Igor Chomyn był zafascynowany sztuką polską. Praca ta była jego prawdziwą pasją. Potężny zbiór dzieł polskich artystów w Galerii lwowskiej przez lata czekał właśnie na takiego entuzjastę. Badania naukowe Igora Chomyna dzieł sztuki polskiej w muzeach lwowskich i twórczości artystów polskich ze Lwowem związanych, działalność na rzecz współpracy polsko-ukraińskiej w dziedzinie kultury i sztuki były zauważone przez władze Rzeczypospolitej Polskiej. Został on uhonorowany Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej i odznaką „Zasłużony dla kultury polskiej”.
Niestety Igor Chomyn, autor katalogu „Portrety osobistości polskich i z Polską związanych w zbiorach Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. Woźnickiego”, nie doczekał ukończenia i wydania ostatniego IV tomu. Zmarł we Lwowie 15 kwietnia 2025 roku. Jak pisze w notce „Od redakcji” tego tomu Jerzy T. Petrus, „Pierwotnej wersji tekstu, znajdującej się w tece redakcyjnej, powstałego przed kilku laty, nie zdołał już skorygować i uzupełnić. To trudne zadanie udało się częściowo zrealizować z pomocą udzieloną przez grono życzliwych muzealników i historyków sztuki z Ukrainy i z Polski. Prace merytoryczne nad tomem można było kontynuować dzięki życzliwości Tarasa Wozniaka, dyrektora Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. Woźnickiego oraz współpracy z kustoszami tej instytucji: Oksaną Maksymenko, a także Natalią Krokis, szczególnie zaś wszechstronnej pomocy Aleksego Łozińskiego. Na wyjątkowe wyrazy wdzięczności zasługują Myrosław Pobereżnyj z Lwowskiego Muzeum Historycznego oraz Anita Soroko z Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, wybitni znawcy spraw proweniencyjnych lwowskich muzealiów”. Udzielenie informacji merytorycznych, dotyczących portretów opublikowanych w t. IV Katalogu, było pracą naprawdę gigantyczną, skrupulatną, wymagającą ogromnej wiedzy i zaangażowania, w której wzięło udział 39 naukowców, muzealników z Polski i ze Lwowa. Cała praca odbywała się pod kierownictwem historyka sztuki, redaktora naukowego wydania Jerzego T. Petrusa i Marii Podlodowskiej-Reklewskiej, redaktora prowadzącego, także redaktora wersji ukraińskiej Ołeksandra Herasyma. Wielką zasługę w realizacji projektu ma Urszula Hanc – koordynator projektu. Urszula Hanc m.in. podkreśliła, że „…wydanie IV tomu Katalogu stanowi zwieńczenie czteroletniego projektu badawczego, który zaowocował naukowym opracowaniem zbioru 1647 portretów osobistości polskich znajdujących się w zbiorach Lwowskiej Galerii Sztuki… Wydawnictwo Katalogu jest przykładem owocnej współpracy polsko-ukraińskiej służącej pogłębianiu wiedzy na temat wspólnego dziedzictwa kulturowego i umożliwiającej realizację międzynarodowych projektów naukowych”.
Tak znacząca praca byłaby niemożliwa bez dofinansowania ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Instytucją zarządzającą był Narodowy Instytut Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą „Polonika”, który działa w strukturach MKiDN. Wydawcą tomu było Stowarzyszenie Oświaty i Kultury Polskiej. W trakcie pracy nad Katalogiem zespół badaczy opracował każdy portret z pozycji nie tylko atrybucyjnych, ale też archiwalnych, heraldycznych, kostiumologicznych. Wiele pozycji wymagało uzupełnienia adnotacji muzealnych. Tylko część portretów pochodziła ze zbiorów dawnej Galerii Miejskiej m. Lwowa. Pozostałe zaś w swoim czasie znajdowały się w innych muzeach lwowskich, np. w Muzeum Historycznym Miasta Lwowa, Muzeum Narodowym im. Króla Jana III, a także Muzeum Książąt Lubomirskich we Lwowie,także w zbiorach prywatnych.
Pewny chaos w ustalenie pochodzena dzieł sztuki wniosły zmiany, które nastąpiły za czasów radzieckich, mianowicie likwidacja niektórych muzeów przedwojennych, połączenie muzealnych zbiorów, czy odwrotnie – przekazanie portretów z jednej placówki muzealnej do innych. Takie działania rozpoczęto już w latach 1939–1941 i kontynuowano nawet w latach 60. XX wieku. Do zbiorów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki włączono też portrety z kolekcji prywatnych, zbiorów rodzinnych, kościelnych, klasztornych. Daleko nie każda pozycja miała zbadane i opisane pochodzenie. W niektórych przypadkach, by napisać nawet krótką adnotację naukowiec-muzealnik musiał być prawdziwym detektywem. W tomie IV umieszczono portrety osób anonimowych, o nieustalonej tożsamości, których nazwiska nie udało się ustalić. Redaktor naukowy Jerzy T. Petrus pisze we wstępie, że „mogło to spowodować włączenie wbrew przyjętym założeniom niewielkiej grupy wizerunków osobistości obcych. W Katalogu znalazły się przedstawienia reprezentantów zróżnicowanego narodowościowo społeczeństwa Galicji, w różnym stopniu powiązanych z polskością. Nie uwzględniono natomiast członków rodzin panujących (osobiście żal mi portretów cesarza Franciszka Józefa pędzla znanych malarzy polskich), ich urzędników, którzy nie związali się trwale z miejscem pobytu oraz obcokrajowców, należących do polskich rodów galicyjskich… Przeprowadzone dodatkowe kwerendy umożliwiły nadto wyjaśnienie m.in. skomplikowanych dziejów części portretów namalowanych przez Jacka Malczewskiego… Niektóre postacie udało się zidentyfikować już po ukazaniu się poprzednich tomów”.
Wspomniane w niniejszym artykule wydane już Katalogi dzieł sztuki polskiej ze zbiorów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. Woźnickiego nie obejmują wszystkich dzieł ze zbiorów Galerii. Przed muzealnikami jeszcze ogrom pracy, nowych badań i nowych publikacji. Są natomiast we Lwowie także zbiory w innych muzeach (np. Lwowskie Muzeum Historyczne), które czekają na opracowanie i opublikowanie.
Jurij Smirnow
Tekst ukazał się w nr 4 (488), 27 lutego – 16 marca 2026
