Miasto hetmańskie

Miasto hetmańskie

Żeby wymazać z pamięci przyszłych pokoleń imię hetmana Jana Tarnowskiego (1488-1561), sowieckie władze komunistyczne zmieniły dwie litery w nazwie założonego przez niego Tarnopola. Dla zapomnienia zaś o trzech pokoleniach hetmanów z rodziny Potockich, założycieli i fundatorów Stanisławowa, nazwę tego miasta całkiem zmieniono…

 

7 maja 1662 r., czyli 350 lat temu, Stanisławów otrzymał prawo magdeburskie i nazwę. Lokację zatwierdził król Jan Kazimierz 14 sierpnia 1663 r. we Lwowie.

 

Dokładniej mówiąc, hetman wielki koronny i wojewoda krakowski Stanisław Potocki (ok. 1589-1667), zwany „Rewerą”, powiązał zamysł fundacji miasta i wybrał miejsce jego lokalizacji na gruntach wsi Zabłotów, w widłach rzeki Bystrzycy (Nadwórniańskiej i Sołotwińskiej), południowym dopływem Dniestru, ok. 1654-1656 r. Zamiarem wojewody było uczynienie twierdzy obronnej na linii najazdów wołoskich, turecko-tatarskich, kozackich, i zarazem ważnego punktu na wielkim szlaku handlowym, wiodącym z basenu Morza Czarnego do Polski i dalej na zachód i północ. Strategicznie trafnie wyznaczył lokalizację swego grodu, jako głównej twierdzy Pokucia. Posiadał bowiem niepospolite doświadczenie wojskowe.

Hetman Stanisław Rewera Potocki był m. in. dowódcą (wraz z Jerzym Lubomirskim) wojska polskiego w bitwie z armią carską pod Cudnowem, zmusiwszy Rosjan do kapitulacji. Przydomek „Rewera” nadali mu żołnierze od częstego posługiwania się przezeń tym powiedzeniem, co z łacińskiego revera znaczy „w rzeczy samej”.

W krótkim czasie po ataku Moskwy na ziemie Rzeczypospolitej do walk o Ukrainę włączyła się Turcja. Od chwili upadku Kamieńca Podolskiego w 1672 r. stanisławowska forteca staje się jednym z najważniejszych punktów oporu na pograniczu południowo-wschodnim. „…W 20 lat po założeniu stał się Stanisławów centrum całego Pokucia, dystansując coraz bardziej upadający Halicz i wszystkie inne o wiele starsze miasta tego regionu”(K. Broński).

Właściwym założycielem i twórcą Stanisławowa był syn Stanisława Rewery Potockiego Andrzej (Jędrzej), poseł na sejmy, wojewoda kijowski, następnie wojewoda i kasztelan krakowski, hetman polny koronny. Miasto było jego główną siedzibą. To on nadał mu nazwę od imienia ojca i starszego syna, poległego pod Wiedniem w czasie Odsieczy Wiedeńskiej.

W latach 1672-1682 Andrzej Potocki skutecznie przeprowadził prace nad rozbudową fortyfikacji miasta. Z drewnianego początkowo zamku Potoccy przenieśli się do nowego pałacu. Do zamku prowadziły dwie bramy – halicka (zwana też lwowską ) i południowa (zwana też kamieniecką).

W 1675 r. Stanisławów skupił główne siły wojsk dowodzonych przez Andrzeja Potockiego, broniących całości tego obszaru Rzeczypospolitej przed najazdem sułtana Safy Gereja i zadały mu klęskę pod Kałuszem. W 1676 r. Stanisławów ponownie oparł się atakowi Turków i Tatarów.

X