Prawdopodobnie mamy w Polsce najwięcej na świecie kolęd i pastorałek. Według tradycji chrześcijańskiej autorem pierwszej kolędy był św. Franciszek z Asyżu i była ona śpiewana w zorganizowanej przez niego szopce.
Kolęda to utwór wokalny o tematyce bożonarodzeniowej ujęty w ramy pieśni zwrotkowej. Wiele śpiewanych przez nas kolęd pochodzi sprzed kilkuset lat i wciąż są w wielowiekowej tradycji przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Pierwsze ślady kolęd i pieśni bożonarodzeniowych na ziemiach polskich można spotkać już przed XV wiekiem. W XVI wieku powstaje około 100 pieśni na uroczystość Narodzenia Pańskiego. W epoce baroku nastąpił rozkwit kolęd i wyraźne unarodowienie ich treści. Akcję przenoszono z Ziemi Świętej do Polski, Pasterze mieli polskie imiona i grali na ludowych instrumentach.
Polskie kolędy powstałe do końca XVIII wieku są śpiewane do dnia dzisiejszego. W XIX wieku powstał najpopularniejszy zbiór polskich kolęd ks. Michała Marcina Mioduszewskiego. Wiele kolęd Istnieje jedynie w klasztornych rękopisach. Trudne było ustalenie autorstwa kolęd, większość utworów to dzieła anonimowe. Nie ujmowało to jednak utworom popularności.
Wiemy jednak, że najsłynniejsze kolędy napisali wybitni polscy twórcy tacy jak: Franciszek Karpiński, Piotr Skarga, Teofil Lenartowicz. Kolędy pisali również Jan Kochanowski, Mikołaj Sęp Szarzyński, Andrzej Morsztyn, Juliusz Słowacki, ale niestety nie były zbyt popularne i nie weszły do kanonu.
Pragnę nadmienić, że moja płyta CD zawiera jedną z najmłodszych kolęd polskich, napisaną przez poetę Szymona Muchę w 1997 roku.
Swój debiut miały na płycie Zbigniewa Preisnera „Moje kolędy na koniec wieku” oraz „Kolęda dla nieobecnych”, która ukazała się również w wersji angielskiej pod tytułem: „Come to us” na płycie Cliffa Richarda.
Nasz sposób celebrowania nadejścia nowej, ożywionej nadziei, różni się od świętowania w innych kulturach. Są to również wspomnienia o tych, po których pozostały puste miejsca przy wigilijnym stole – do tej tradycji należy jak twierdzi Szymon Mucha autor słów „Kolędy dla nieobecnych”. Pastorałka autorstwa Szymona Muchy i Zbigniewa Preisnera, wykonywana przez Beatę Rybotycką przypomina, że Święta to nie tylko choinki i prezenty, ale przede wszystkim czas refleksji nad życiem i współczesnym światem…
Tylu autorów w swoich książkach wspomina wigilie spędzone w rodzinnym domu na Kresach. Śpiewanie kolęd trwało tam prawie do północy. Z przyjemnością wracam do książek Jerzego Janickiego, Witolda Szolgini, Adama Hollanka, Jerzego Michotka, Lidii Winniczuk i Janiny Augustyn-Puziewicz.
Wspomnienia ożywają, a z nimi tamte rodzinne spotkania.
Alicja Kocan
Tekst ukazał się w nr 23 (459), 17 – 30 grudnia 2024
