W prestiżowej części cmentarza, na polach centralnych i przy głównych alejach można spotkać sporo pomników z nazwiskami wszystkich znanych rodów Ormian lwowskich. W starej części cmentarza na polu nr 7 obok grobu ormiańskiej rodziny Czaykowskich (o tym grobie pisaliśmy w „Kurier Galicyjski” nr 19, 17–30. 10. 2025) znajduje się grobowiec Lazaro-Bogdanowiczów, ozdobiony monumentalnym pomnikiem w kształcie neogotyckiego słupa autorstwa Abel Marii Periera. Słup odkuto w twardym piaskowcu i ozdobiono ornamentami, liściem akantu, wieńcami i zwieńczono krzyżem. W grobowcu pochowano Kazimierza a Lazaro-Bogdanowicza (1819–1899), Rozalię Eleonorę a Lazaro Bogdanowiczowa (1830–1915), Kazimierza Jana Antoniego a Lazaro Bogdanowicza (1858–1931) i Rozalię Magdalenę z Migockich a Lazaro Bogdanowiczową (1886–?). Na grobie przedstawicieli innej gałęzi rodziny Bogdanowiczów – ojca Łazarza (zm. 1837) i syna Karola (zm. 1851), radców Trybunału Apelacyjnego, ustawiono pomnik dłuta Pawła Eutele, przedstawiający w płaskorzeźbie postacie dwu kobiet opłakujących zmarłego mężczyznę. Grób Antoniego a Lazaro Bogdanowicza ( 1824-1886) znajduje się również w starej części cmentarza. Zmarły był kupcem, właścicielem składu przyborów do pisania i co najważniejsze, działaczem społecznym. W 1863 roku Antoni a Lazaro Bogdanowicz wspólnie ze Stefanem de Zgalat Łozińskim swoim kosztem zbudował kaplice pw. M.B. Częstochowskiej na Wulce Panieńskiej. Kaplicę zbudowano „ na pamiątkę toczących się wówczas bohaterskich walk o wolność narodu…Na mocy indultu, udzielonego przez abpa Romaszkana, odprawiały się w tej kaplicy trzy razy w roku msze święte ”. ( ks. D. Kajetanowicz)
Monumentalny pomnik wykonany według projektu Jana ( Johanna) Schimsera ustawiono na polu nr 14 na grobowcu ormiańskiej rodziny Manugiewiczów. Profesor Stanisław Nicieja określił ten nagrobek jako „zupełnie unikatowy pomnik nie tylko w skali Cmentarza Łyczakowskiego”. Pomnik przedstawia postać młodej płaczącej kobiety (płaczki), z głową okrytą żałobnym welonem i rękoma złożonymi do modlitwy. Rysy twarzy są wyraźnie wschodnie, ormiańskie. Możliwie rzeźbiarz przedstawił portret pochowanej w tym grobowcu Rypsymy Manugiewiczowej, zmarłej przed 1846 rokiem. Na subtelnym obliczu płaczki jeszcze dziś można zobaczyć krople starannie wyrzeźbionych łez. W grobowcu została pochowana też Karolina Manugiewiczowa (1803-1854) i jej mąż Albert Manugiewicz. Napisy na grobowcu częściowo już nieczytelne, zaś w spisach cmentarnych znajdujemy też Sabinę Manugiewicz. W grobowcu ormiańskiej rodziny Axentowiczów pochowana jest Anna z Axentowiczów Manugiewiczowa. Figurę kobiety-płaczki ustawiono pomiędzy czterema złamanymi kolumnami, które symbolizują przerwane życie, czy też nietrwałość życia doczesnego. Kompozycję umieszczono na wysokim sześciennym cokole, złożonym z trzech warstw grubo ciosanych kamieni. Według księgi cmentarnej w grobowcu pochowani są również przedstawiciele lwowskiej ormiańskiej rodziny Krzeczunowiczów, mianowicie „Józia, Maria i Władzio Krzeczunowicze”, na pewno spokrewnione z Manugiewiczami. Jan Schimser ( 1793-1856), autor tego nagrobka, absolwent wiedeńskiej Akademii Sztuk Pięknych, był młodszym bratem Antona Schimsera, znanego rzeźbiarza lwowskiego pochodzenia niemieckiego. We Lwowie bracia szybko ulegli polonizacji, zaś Jan ożenił się z Polką Julianną z Michalskich (1793-1861). M.in. ich wnukiem był Julian Markowski, szeroko znany i ceniony rzeźbiarz lwowski. Jan Schimser też został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim. W 2025 roku pomnik na jego grobie wystawiony przez syna Leopolda Schimsera, został starannie odnowiony i zabezpieczony staraniem Fundacji Dziedzictwa Kulturowego i warszawskiego Instytutu „Polonika”.
Okazały grobowiec na polu nr 72 zbudowała ormiańska rodzina Petrowiczów. Grobowiec zwieńczono monumentalnym krzyżem z czarnego marmuru ustawionym na postumencie. W grobowcu zostały pochowane Brygitta z Petrowiczów ( zm. 1867 r. ), Piotr Petrowicz ( zm. 1868 r. ). Antonina z Petrowiczów Czaykowska (zm. 1881 r.) i Petrowicz Michalina Rozalia (1882-1940). Po drugiej stronie alejki znajduje się grobowiec baronów Szymonowiczów, krewnych arcybiskupa Grzegorza Michała Szymonowicza (1800-1875), metropolity lwowskiego ormiańskiego. Spoczywa w nim Ignacy baron Szymonowicz (zm. 1871 r.), rzeczywisty tajny radca i jego żona Helena z Petrowiczów Szymonowiczowa (zm. 1867 r.). Na ich grobie ustawiono jasnoszary marmurowy krzyż, który według sygnatury wykonał „ Ant. Wasserburger K. und K. Hof. Steinmitz in Wien.” Ten sam warsztat wiedeński zbudował pomnik na grobach Petrowiczów i Franciszków Torosiewiczów.
Na terenie cmentarza pochowano jeszcze około dziesięciu przedstawicieli rozległej rodziny Szymonowiczów. Wśród nich Kajetan Szymonowicz (zm. 1873 r.) profesor gimnazjalny, ksiądz obrządku łacińskiego Michał Szymonowicz (zm. 1877 r.), Leopold Szymonowicz (zm. 1903), Władysław Szymonowicz (1869- 1939 ), Mikołaj Szymonowicz (1813-1877), Tekla z Brzezińskich Szymonowiczowa (zm.1864), Joanna z Kosińskich Szymonowiczowa 1846-1930), Józef Szymonowicz (1891-1923), Józefa Szymonowicz (zm.1871), Mieczysław Szymonowicz, Petronella Szymonowicz, Szymon Szymonowicz i Anna z Czajkowskich Szymonowiczowa(1804-1885).
W rodzinnym grobowcu profesora Politechniki lwowskiej Maksymiliana Thullie ( 1853-1939) na polu nr 71 pochowano również jego żonę Józefę Thulliową ( 1862-1931), która była Ormianką i pochodziła ze znanej kresowej ormiańskiej rodziny Passakasów. W tymże grobowcu złożono zwłoki Ormianki Tekli z Krzeczunowiczów Passakasowej ( 1835-1917).
Grobowiec ormiańskiej rodziny Bohosiewiczów znajduje się na polu nr 17. W nim pochowano Antoniego Bohosiewicza ( zm. 1920 r.), Antoninę Bohosiewiczową (zm. 1937) i Mariana Bohosiewicza (zm. 1938 r.). W tymże grobowcu została w czasie II wojny światowej pochowana Olimpia Łukasiewicz (zm. 1943 r. w wieku 80 lat). Na cmentarzu pochowano jeszcze jednego przedstawiciela pochodzącej z Bukowiny ormiańskiej rodziny Łukasiewiczów, mianowicie Włodzimierza Łukasiewicza (1860-1924), krewnego Ignacego Łukasiewicza, aptekarza, naftowca, wynalazcy razem z Janem Zehem sposobu rektyfikacji ropy naftowej i słynnej „lampy Łukasiewicza”. Włodzimierz Łukasiewicz był profesorem dermatologii Uniwersytetów w Innsbrucku i we Lwowie, klinistą i pedagogiem, znakomitym wykładowcą i twórcą lwowskiej szkoły dermatologicznej. Na cmentarzu pochowany jest też Antoni Łukasiewicz, Róża z Dzwonkowskich Łukasiewiczowa (1874-1943), Łukasiewiczowa Boruta (1841-1931).
W grobowcu Jachowiczów na polu nr 59 pochowano Paulinę z Theodorowiczów (1835-1897) „żonę c.k. jenerał-majora” i Rozalię z Seferowiczów Theodorowiczową (1814-1896). Obydwie pochodziły z zasłużonych rodzin ormiańskich. W jednej z alejek prowadzących na Cmentarz Orląt znajduje się grobowiec Teodorowiczów, krewnych arcybiskupa Józefa Teodorowicza. W tym grobowcu została pochowana matka arcybiskupa Gertruda z Ohanowiczów Teodorowiczowa (1838-13.III.1930). Jej twarz została uwieczniona na jednym z fresków J.H. Rosena w Katedrze Ormiańskiej. W tymże grobowcu został pochowany młodszy brat arcybiskupa Michał Teodorowicz (8.IV.1868-13.IV.1924) i Mieczysław Teodorowicz (18.XII-17.X. 1941), kuzyn arcybiskupa, znany lwowski architekt, koncesjowany budowniczy, absolwent Politechniki lwowskiej. Z polecenia arcybiskupa Józefa Teodorowicza kierował on m.in. pracami budowlanymi przy remoncie i rozbudowie Katedry Ormiańskiej. W czasach po II wojnie światowej wszystkie napisy na grobowcu zostały zatarte. Renowację grobowca prowadziła Fundacja Dziedzictwa Kulturowego z Warszawy. Wtedy też odnowiono zniszczone napisy, przywrócono pamięć o tych ludziach. Po drugiej stronie alejki cmentarnej znajduje się grobowiec rodziny Herbertów, krewnych znanego poety polskiego Zbigniewa Herberta. Napisy na grobowcu przypominają, że w tym miejcu pochowany jest młodszy braciszek poety Bolesław Januszek Herbert (1931-1943) i babka poety Maria z Bałabanów Herbertowa (1864-1939), która pochodziła z rodziny Ormian lwowskich. Na tym grobowcu również była zniszczona jedna z tablic i medalion Matki Boskiej, obecnie odnowiony.
Na Cmentarzu Łyczakowskim grobów Ormian lwowskich jest znacznie więcej. Nie wszyscy jednak wyróżniały się aktywną działalnością kościelną bądź społeczną, nie wszyscy byli artystycznie uzdolnieni, wielu z nich było zwykłymi urzędnikami, nauczycielami, robotnikami, zaś większość kobiet zwyczajem owych czasów prowadziła gospodarkę domową. Ich groby znajdują się na całym obszarze rozległego cmentarza.
Jurij Smirnow
Tekst ukazał się w nr 2 (486), 20 stycznia 2025 – 12 lutego 2026
