11 września br. w głównym gmachu Lwowskiej Narodowej Naukowej Biblioteki Ukrainy im. W. Stefanyka (LNNB im. W. Stefanyka) odbyło się kolejne 104. Spotkanie Ossolińskie. Tradycyjnie zostało zorganizowane wspólnym wysiłkiem Zakładu Narodowego im. Ossolińskich (ZN im. Ossolińskich) we Wrocławiu i LNNB im. W. Stefanyka we Lwowie. Jak zawsze Spotkanie zebrało pełną salę przyjaciół i zainteresowanych osób. Wśród obecnych – przedstawiciele lwowskich środowisk kulturalnych, muzealnicy, profesorowie lwowskich uniwersytetów, bibliotekarze, członkowie polskich organizacji działających we Lwowie. Obecna też była znaczna grupa pracowników Konsulatu Generalnego RP we Lwowie.
Tradycyjnie od pierwszego Spotkania Ossolińskiego, tak znaczące dla polsko-ukraińskich relacji kulturalnych imprezy, odbywają się pod patronatem konsula generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie. Niestety, trwająca agresja Rosji nie pozwala na organizacje Spotkań Ossolińskich co miesiąca, jak to było planowano w dalekim już 2007 roku (właśnie wtedy odbyło się I Spotkanie Ossolińskie). Otóż 104. Spotkanie było na razie tylko drugim w 2024 roku.
Temat niniejszego Spotkania Ossolińskiego dotyczył problemów organizacji i funkcjonowania nowych muzeów, oczywiście tak w Ukrainie, jak w Polsce. Ktoś może powie, że w Ukrainie jest ta kwestia nie na czasie, lecz Spotkanie udowodniło, że odwrotnie, jest jak najbardziej na czasie i całkiem słusznie, że na czasie jest organizacja muzeów, w których byłaby przedstawiona najnowsza historia Ukrainy, także skutki agresji Rosji. Właśnie hasło 104. Spotkania Ossolińskiego brzmiało: „Dlaczego warto budować nowe muzea?”.
Do wygłoszenia odpowiednich referatów organizatorzy zaprosili kierowników dwóch nowych muzeów, które powstały już w XXI wieku, mianowicie Łesię Hasydżak, dyrektor generalną Narodowego Muzeum Hołodomoru-Ludobójstwa w Kijowie i Roberta Kostrę, dyrektora Muzeum Historii Polski w Warszawie. Jak zawsze organizacją Spotkania Ossolińskiego zaopiekowała się dr Wiktoria Malicka, pełnomocnik ZN im. Ossolińskich ds. współpracy z zagranicą , która przez wielu lat pracowała we Lwowie jako przedstawiciel ZN im. Ossolińskich przy LNNB im. W. Stefanyka. W 104. Spotkaniu Ossolińskim wzięli udział dyrektor generalny LNNB im. W. Stefanyka dr Wasyl Fersztej i dyrektor ZN im. Ossolińskich dr Łukasz Kamiński.
Tradycyjnie Wiktoria Malicka przedstawiła zebranym krótkie życiorysy prelegentów. Dr Łesia Hasydżak, muzeolog, z wykształcenia – historyk i etnolog. W latach 2007–2015 pracowała w organizacji pozarządowej Ukraińskie Centrum Rozwoju Muzeów, była redaktorem portalu Przestrzeń Muzealna, koordynatorem odcinka informacyjno-analitycznego ogólnoukraińskiej kompanii ratingowej „Wydarzenie Muzealne Roku”. W 2015 roku rozpoczęła pracę w Narodowym Muzeum Hołodomoru – Ludobójstwa. W czerwcu 2024 roku została mianowana dyrektorem generalnym. W latach 2019–2021 kierowała Międzynarodową Fundacją Charytatywną Muzeum Hołodomoru – Ludobójstwa. W latach 2016–2019 była zastępcą przewodniczącego Rady ds. Muzeów, organu doradczego ukraińskiego Ministerstwa Kultury i Polityki informacyjnej.
Dyrektor Robert Kostro jest znanym w Polsce historykiem i publicystą. Właśnie on był współtwórcą Muzeum Historii Polski, zaś od 2006 roku – dyrektorem tegoż muzeum. Wcześniej zrobił karierę polityczną, pracował w latach 1997–2000 na stanowisku dyrektora Departamentu Spraw Zagranicznych Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, a od 2001 roku był szefem gabinetu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W tym samym czasie pełnił funkcję dyrektora programowego Instytutu Adama Mickiewicza. Publikował m.in. w „Kwartalniku Konserwatywnym”, „Nowej Książce”, „Rzeczpospolitej”, „Teologii Politycznej” i innych periodykach. Jest przewodniczącym Rady Doradczej Europejskiej Sieci Pamięć i Solidarność, członkiem m.in. Rady Naukowej Zakładu Narodowego im. Ossolińskich i Rady Ochrony Zabytków.
W słowie wstępnym dyrektor generalny LNNB im. W. Stefanyka dr Wasyl Fersztej m.in. powiedział, że w XXI wieku współpraca kulturalna polsko-ukraińska rozwija się bardzo prężnie i Spotkania Ossolińskie są wynikiem i jednym z kierunków owej współpracy. Na tym forum obydwie strony znalazły miejsce aby z szacunkiem do kolegów omówić pytania wspólnej historii, dnia dzisiejszego i przyszłości. Trzeba szukać i rozwijać nowe formy w działalności istniejących muzeów i innych instytucji kulturalnych, ale też i Polsce, i Ukrainie potrzebne są nowe nowoczesne muzea.
Nasi prelegenci są przedstawicielami właśnie takich muzeów, które powstały i prężnie rozwijają się już w XXI wieku. Ich doświadczenia mogą być niezwykle cenne dla przyszłych organizatorów nowych muzeów, dla generacji idei powstania nowoczesnych instytucji kulturalnych. Dyrektor Wasyl Fersztej podzielił się też z obecnymi na spotkaniu swoją ideą, swoim marzeniem organizacji nowego muzeum w strukturze Biblioteki im. W. Stefanyka. Byłoby to muzeum historii wszystkich instytucji, bibliotek, zbiorów prywatnych, których zbiory są obecnie zgromadzono w LNNB im. W. Stefanyka. Takie muzeum wskrzesiłoby pamięć o tych instytucjach lwowskich, które istniały przez dziesiątki lat i zostawiły znaczny ślad we lwowskiej historii i kulturze. Chodzi o to, że współczesna LNNB im. W. Stefanyka to nie tylko zbiory przedwojennego Ossolineum, ale też zbiory ponad dziesięciu innych zasłużonych bibliotek, fundacji, prywatnych kolekcji, jak to Muzeum i biblioteki im. T. Szewczenki, Biblioteki Baworowskich, Biblioteki Poturzyckiej hrabiów Dzieduszyckich i innych. Obecnie w LNNB im. W. Stefanyka są przechowywane unikatowe materiały, które opowiadają o historii tych instytucji, zlikwidowanych w latach 1939–1940 przez okupacyjne władze sowieckie. Takie muzeum pozwoli lepiej zrozumieć co mieliśmy we Lwowie przed II wojną światową, co zniszczono i kto zniszczył.
Dyrektor ZN im. Ossolińskich we Wrocławiu dr Łukasz Kamiński powiedział, że muzea nie tylko prezentują rozwój historii, czy też twórczość tego czy innego malarza, pisarza itd., lecz są bardzo ważnym czynnikiem rozumienia kim jesteśmy, pomagają w kształtowaniu tożsamości narodowej. Dlatego praca z dziećmi, z młodzieżą jest niezwykle ważnym zadaniem każdego muzeum. Prelegenci – dr Łesia Hasydżak i Robert Kostro bardzo dokładnie opowiadali o organizacji i powstaniu swoich muzeów, o ich pracy codziennej, o planach ich rozwoju. Zwłaszcza Łesia Hasydżak, która pracuje w Kijowie, w warunkach wojny i ostrzałów rakietowych, z entuzjazmem powiedziała, że „nie możemy czekać na zakończenie wojny, na nowe lepsze czasy. Nowe muzea trzeba budować obecnie i na co dzień pracować w tym kierunku”.
Po zakończeniu wykładów skierowano sporo pytań do prelegentów, również on-line, które ogłaszała Wiktoria Malicka. Zawiązała się ciekawa dyskusja, w której wzięli udział również dyrektorowie W. Fersztej i Ł.Kamiński. Nie wszystkie pytania dotyczyły działalności muzeów. Były również pytania dotyczące stosunków polsko-ukraińskich, tragedii wołyńskiej. Dokładnie widać, że to pytanie nadal nurtuje opinię publiczną, tak w Ukrainie, tak i w Polsce, jest aktualne nie tylko na forum politycznym, lecz w sercach ludzi. Lwowski profesor Mykoła Łytwyn wyraził pogląd, że większość nierozstrzygniętych kwestii historycznych trzeba zostawić wspólnemu opracowaniu fachowców historyków, którzy w sposób wyważony mają skoncentrować swój wysiłek w tym trudnym pytaniu. Inne pytanie dotyczyło komercjalizacji działalności muzeów i przestrzeni muzealnej. Osobiście mnie denerwuje działalność restauracji w przestrzeni zabytkowej Kamienicy Królewskiej we Lwowie, w Rynku 6, która należy do Muzeum Historycznego miasta Lwowa. Dyrektor Robert Kostro powiedział, że jego zdaniem w sprawach działalności komercyjnej nie ma jakiejś ogólnej recepty i należy kierować się przede wszystkim rozsądkiem i że działalność komercyjna nie powinna wchodzić w konflikt z działalnością muzeum jako instytucji kulturalnej.
Na zakończenie 104. Spotkania Ossolińskiego dyrektor Wasyl Fersztej podziękował wszystkim prelegentom i obecnym za aktywny i konstruktywny udział w spotkaniu i dyskusji i podkreślił, że wspólna polsko-ukraińska działalność umocni siły każdej strony we wspólnej walce z wspólnym wrogiem. Wiktoria Malicka, pełnomocnik ZN im. Ossolińskich do spraw współpracy z zagranicą, ogłosiła, że w toku są przygotowania do kolejnego 105. Spotkania Ossolińskiego i że konkrety będą ogłoszone w najbliższym czasie.
W tym samym dniu 11 września dyrektor Robert Kostro, w ramach współpracy ZN im. Ossolińskich i Konsulatu Generalnego RP we Lwowie ze Lwowskim Uniwersytetem im. Iwana Franki, spotkał się ze studentami Wydziału Historii Uniwersytetu. Zebrani mieli możliwość wysłuchać wykładu dyrektora R. Kostro na temat „Muzeum Historii Polski-wyzwanie i realizacja”. Spotkanie odbyło się w ramach cyklu spotkań uniwersyteckich pt. „Wspólnie do wspólnej Europy”.
Jurij Smirnow
Tekst ukazał się w nr 18 (454), 30 września – 14 października 2024
