Ministerstwo Kultury Ukrainy wydało ostateczną zgodę na prowadzenie prac poszukiwawczych w Hucie Pieniackiej. Decyzja zapadła 18 lutego 2026 roku i dotyczy obszaru byłej miejscowości, znajdującej się obecnie w granicach wsi Żarków i Hołubica w obwodzie lwowskim.
Jak poinformował polski Instytut Pamięci Narodowej, zgoda została wydana na podstawie wniosku złożonego przez ukraińskiego partnera IPN – przedsiębiorstwo „Wołyńskie Starożytności”. Wcześniej, 17 października 2025 r., program prac poszukiwawczych został zaakceptowany przez Lwowską Obwodową Administrację Państwową.
Decyzja władz Ukrainy kończy blisko siedmioletnie starania IPN o uzyskanie pozwolenia na poszukiwanie grobów ofiar zbrodni sprzed 82 lat. Instytut podkreśla, że działania były prowadzone w ścisłej współpracy z rodzinami ofiar skupionymi wokół Stowarzyszenia Huta Pieniacka, przy szczególnym zaangażowaniu prezes stowarzyszenia Małgorzaty Gośniowskiej-Koli.
Zgodnie z komunikatem strony ukraińskiej, prace przeprowadzi wspólna ekspedycja ukraińsko-polska. Celem jest ustalenie dokładnych miejsc pochówku mieszkańców wsi zamordowanych w czasie II wojny światowej. W przypadku odnalezienia szczątków możliwe będzie przejście do kolejnego etapu – ekshumacji i godnego pochówku ofiar.
IPN przypomina, że procedura ubiegania się o zgody władz ukraińskich pozostaje od lat niezmienna i obejmuje najpierw ustalenie potencjalnych miejsc pochówku, a następnie uzyskanie pozwolenia na prace ekshumacyjne. Obecna decyzja jest drugą zgodą udzieloną Instytutowi po spotkaniu prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego z prezydentem RP Karolem Nawrockim 19 grudnia 2025 roku w Warszawie. Jednym z tematów rozmów, z inicjatywy prezydenta Polski, była kwestia braku zgód na wnioski IPN. Wcześniej, 30 grudnia 2025 r., Instytut uzyskał pozwolenie na prace poszukiwawcze w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej w obwodzie wołyńskim.
Według ustaleń IPN, 28 lutego 1944 roku w Hucie Pieniackiej doszło do pacyfikacji polskiej ludności cywilnej. Zginęło około 850 osób. Zbrodni, według śledztwa Instytutu, dokonali ukraińscy żołnierze 4. Galicyjskiego Ochotniczego Pułku Policji SS, powiązanego z 14. Dywizją SS „Galizien”, wraz z oddziałem Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz lokalnymi formacjami paramilitarnymi złożonymi z ukraińskich nacjonalistów.
Informację o wydaniu ostatecznej zgody potwierdziła również prezes Stowarzyszenia Huta Pieniacka. Jak podkreśliła Małgorzata Gośniowska-Kola, decyzja zapadła blisko 82 lata po zagładzie rodzinnej miejscowości członków stowarzyszenia.
Uroczystości upamiętniające 82. rocznicę tragedii odbędą się 28 lutego 2026 roku w Warszawie. Zaplanowano mszę świętą w Katedrze Polowej Wojska Polskiego oraz złożenie kwiatów przy Grobie Nieznanego Żołnierza na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego. Wydarzenia organizują Stowarzyszenie Huta Pieniacka oraz Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i zostały objęte Patronatem Honorowym Prezydenta RP Karola Nawrockiego.
Równolegle w sobotę 28 lutego Stowarzyszenie Międzynarodowy Motocyklowy Rajd Katyński zaprosiło motocyklistów oraz wszystkich zainteresowanych do udziału w Pielgrzymce Pamięci, obejmującej mszę świętą oraz złożenie wieńców pod pomnikiem Ofiar w Hucie Pieniackiej.
źródło: Ministerstwo Kultury Ukrainy/ Instytut Pamięci Narodowej/ Stowarzyszenie Huta Pieniacka
Pamięć, pojednanie i odpowiedzialność – obchody 81. rocznicy zagłady Huty Pieniackiej
