W Warszawie w dniach 9-10.10.2025 r. odbyły się IX Azowskie Dni Nauki Polskiej. Tegoroczna edycja przebiegła pod hasłem: „Percepcje tekstu kultury: między dekonstrukcją a interpretacją”. Badacze z Polski i Ukrainy analizowali teksty kultury – od literatury, przez sztukę, po dyskurs medialny – w kontekście dynamicznych przemian społeczno-politycznych. Celem spotkania jest dyskurs polskich i ukraińskich badaczy – dialog kultur, wymiana doświadczeń i refleksji nad rolą tekstów kultury w kształtowaniu tożsamości społecznej. W czasach kryzysu nauka i kultura stają się narzędziem wspólnego oporu i budowania mostów między społeczeństwami.
W dniu pierwszym (9.10.2025) badacze skoncentrowali się na wojnie jako kategorii analitycznej oraz na spektrum interpretacyjnym tekstów kultury. Obok referatów teoretycznych pojawiły się wystąpienia dotyczące pamięci zbiorowej, literatury wojennej i doświadczeń uchodźczych. Dzień drugi (10.10.2025) ma bardziej dyskusyjny charakter: przewidziano panel o współczesnych ukraińskich studiach postkolonialnych oraz prezentacje młodych badaczek. Szczególne znaczenie ma temat dekonstrukcji mitów i reinterpretacji tekstów w świetle doświadczenia wojny i migracji.
Azowskie Dni Nauki Polskiej (wcześniej Berdiańskie Dni Nauki Polskiej) to wyjątkowa naukowo-kulturalna inicjatywa Polskiego Towarzystwa „Odrodzenie”, od lat integrująca środowiska akademickie, nauczycielskie oraz przedstawicieli społeczności polskiej i ukraińskiej w różnych krajach. Jej początki sięgają 2006 roku, kiedy w Berdiańsku po raz pierwszy odbyło się spotkanie naukowców, glottodydaktyków i działaczy społecznych z Polski i Ukrainy, organizowane pod patronatem Konsulatu Generalnego RP w Charkowie i dofinansowane ze środków polonijnych Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP.
Wydarzenie ma charakter interdyscyplinarny i dialogiczny, łączy refleksję nad przeszłością i teraźniejszością, promuje badania w dziedzinach humanistyki, nauk społecznych, kulturoznawstwa, historii i edukacji. Szczególne miejsce w programie zajmują zagadnienia związane z polsko-ukraińskim pograniczem kulturowym, pamięcią zbiorową, tożsamością narodową i lokalną, migracjami oraz nauczaniem języka i kultury polskiej za granicą.
W 2022 roku, w wyniku pełnoskalowej inwazji neoimperialnej Rosji na Ukrainę wiele miast południowo-wschodniej Ukrainy, w tym Berdiańsk, dotychczasowa siedziba Dni Nauki Polskiej, zostało okupowanych przez wojska agresora. Reżim okupacyjny doprowadził do zapaści życia powszedniego, likwidacji niezależnych instytucji oraz represji wobec mieszkańców. W tej samej przestrzeni geograficznej, w sąsiednim Mariupolu, rozegrał się jeden z najbardziej dramatycznych i symbolicznych epizodów współczesnej wojny – bohaterska obrona miasta przez ukraińskich żołnierzy, która stała się symbolem niezłomności, poświęcenia i walki o wolność.
W tych tragicznych okolicznościach przymusowej ewakuacji i uchodźctwa, brutalnego zerwania ciągłości instytucjonalnej, zrodziła się potrzeba kontynuacji dzieła. Dni Nauki zostały przeniesione do Polski, gdzie nadal zachowują swoją ideową i programową tożsamość. Od 2022 roku funkcjonują jako Azowskie Dni Nauki Polskiej, będąc świadectwem ducha oporu, troski o dziedzictwo oraz determinacji w kontynuowaniu misji edukacyjno-naukowej w trudnych warunkach uchodźczych.
Obecnie spotkania naukowe stanowią formę pamięci o okupowanym Berdiańsku i hołdu dla obrońców Mariupola, a także wszystkich tych, którzy, broniąc swojego kraju, kultury i wolności, zostali zmuszeni do opuszczenia ojczyzny. Jednocześnie konferencja staje się miejscem budowania mostów między Polską i Ukrainą, platformą współpracy środowisk akademickich oraz przestrzenią zachowania i rozwoju wspólnego dziedzictwa.
Realizacja Azowskich Dni Nauki Polskiej jest możliwa dzięki współpracy z polskimi i ukraińskimi uczelniami, organizacjami pozarządowymi oraz środowiskami polonijnymi. Szczególne wsparcie zapewniają Stowarzyszenie „Wspólnota Polska” oraz Senat Rzeczypospolitej Polskiej, który od lat wspiera projekty edukacyjne i kulturalne służące Polakom za granicą oraz ich współpracy z lokalnymi społecznościami. Od 2024 roku współorganizatorem i partnerem strategicznym Dni Nauki Polskiej jest Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej Uniwersytetu Warszawskiego.
Źródło: Polskie Kulturalno-Oświatowe Towarzystwo „Odrodzenie” w Berdiańsku, Instytut Studiów Interkulturowych Europy Środkowo-Wschodniej UW, Stowarzyszenie Wspólnota Polska
