W przeddzień czwartej rocznicy pełnoskalowej rosyjskiej inwazji na Ukrainę w gmachu Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej we Lwowie odbyło się spotkanie poświęcone planom prac konserwatorskich na 2026 rok realizowanych w obwodzie lwowskim przez Instytut POLONIKA. Gości powitał kierownik placówki, konsul generalny Marek Radziwon, który podkreślił znaczenie polsko-ukraińskiej współpracy w dziedzinie ochrony dziedzictwa kulturowego oraz podziękował partnerom za dotychczasowe zaangażowanie. W briefingu uczestniczyli przedstawiciele muzeów, archiwów, uczelni, duchowieństwa różnych wyznań oraz zespołów konserwatorskich z Polski i Ukrainy. Wydarzenie miało wymiar nie tylko informacyjny, lecz także symboliczny.
Spotkanie otworzyła dyrektor Instytutu POLONIKA Katarzyna Sokołowska, która podkreśliła znaczenie obecności polskiej delegacji we Lwowie w tak szczególnym momencie. – Przyjechaliśmy do Lwowa świadomie, mimo niepewności i zagrożenia. Uznaliśmy, że nasza obecność tutaj, tuż przed rocznicą wybuchu wojny, jest wyrazem odpowiedzialności i solidarności. Ochrona dziedzictwa w czasie wojny nie jest luksusem. To inwestycja w tożsamość, pamięć i przyszłość wspólnoty, która dziś broni nie tylko własnego państwa, ale także europejskich wartości – powiedziała. Zaznaczyła również, że działania Instytutu w Ukrainie należy postrzegać jako element długofalowej współpracy i wsparcia instytucjonalnego opartego na partnerstwie i wzajemnym zaufaniu.
fot. Aleksander Kuśnierz / Nowy Kurier Galicyjski
Instytut POLONIKA od lat koncentruje się na badaniu, ochronie i popularyzacji polskiej spuścizny kulturowej poza granicami kraju. W Ukrainie jego działania nabrały w ostatnich latach szczególnego znaczenia. Ochrona dziedzictwa stała się elementem wsparcia państwa walczącego o swoją suwerenność. W 2026 roku w całej Ukrainie planowana jest realizacja 41 projektów o łącznej wartości blisko 9 mln złotych, z czego znacząca część przypadnie na obwód lwowski. Jak podkreślał Piotr Ługowski, szef programu ochrony polskiego dziedzictwa kulturowego za granicą w Instytucie POLONIKA, wsparcie to ma charakter systemowy i długofalowy. – Każdy projekt poprzedzają szczegółowe badania, ekspertyzy konstrukcyjne i uzgodnienia z partnerami ukraińskimi. W warunkach wojny szczególnie ważne jest, aby nasze działania były przewidywalne i konsekwentne, tak aby lokalne instytucje mogły planować kolejne etapy prac – zaznaczył.
Jednym z najważniejszych przedsięwzięć pozostaje kontynuacja prac w dawnym kościele jezuitów, dziś greckokatolickiej Cerkwi Garnizonowej pod wezwaniem św. Apostołów Piotra i Pawła. To miejsce ma podwójny wymiar symboliczny jako zabytek najwyższej klasy artystycznej oraz jako przestrzeń ostatnich pożegnań poległych żołnierzy ukraińskich. Od 2018 roku Instytut współuczestniczy w kompleksowej konserwacji wnętrza świątyni, w której zakonserwowano już około 1300 metrów kwadratowych malowideł na sklepieniu nawy głównej. W 2026 roku planowane jest zakończenie pierwszego etapu prac przy malowidłach ściennych w prezbiterium, kontynuacja działań przy ołtarzu głównym oraz konserwacja dziewiętnastowiecznego obrazu autorstwa Carla Fruwirtha. – To praca wymagająca nie tylko wiedzy, ale i ogromnej odpowiedzialności. Działamy w miejscu, które dziś pełni szczególną funkcję dla współczesnej wspólnoty Lwowa – podkreślał Piotr Ługowski.
Równolegle prowadzone będą prace w Katedrze Łacińskiej we Lwowie, najstarszym i najlepiej zachowanym kościele gotyckim miasta. Metropolita lwowski, abp Mieczysław Mokrzycki wyraził wdzięczność za dotychczasowe wsparcie i nadzieję na dalsze etapy renowacji. W 2026 roku planowana jest kontynuacja konserwacji drewnianych stall kanonickich w prezbiterium, a w dalszej perspektywie przywrócenie historycznej kolorystyki sklepienia. Odnowa świątyni ma znaczenie nie tylko estetyczne, lecz także duchowe i stanowi element przywracania historycznej ciągłości w czasie wojny.
Szczególnej uwagi wymaga również kościół św. Michała Archanioła i dawny klasztor karmelitów bosych. Odkryte pod warstwami przemalowań barokowe freski należą do najciekawszych przykładów lwowskiego malarstwa monumentalnego XVIII wieku. Jak podkreślał Paweł Boliński z Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, proces ich konserwacji wymaga wyjątkowej ostrożności. – Mamy do czynienia z malarstwem, które przez dekady pozostawało niewidoczne. Każda ingerencja musi być poprzedzona badaniami stratygraficznymi i analizą technologii wykonania. To proces, którego nie da się przyspieszyć bez ryzyka utraty autentyczności – zaznaczył. W 2026 roku rozpoczną się prace techniczne przy kopule prezbiterium, które stanowią pierwszy etap szerszego programu ratunkowego.
Instytut nie ogranicza się do obiektów sakralnych. W historycznym centrum Lwowa planowany jest pierwszy etap prac przy kamiennej dekoracji Kamienicy Wilczków przy Rynku 3. Równolegle realizowany będzie remont dachu Willi Hellera przy ulicy Melnyka 3, uszkodzonego w wyniku rosyjskiego ataku rakietowego. Działania te mają wymiar zarówno konserwatorski, jak i solidarnościowy i są odpowiedzią na realne zniszczenia infrastruktury miejskiej.
Jednym z kluczowych przedsięwzięć w przestrzeni miejskiej jest finalizacja wieloletniego projektu konserwacji fasady Kamienicy Królewskiej we Lwowie, znanej jako Kamienica Korniakta, dawnej rezydencji Jana III Sobieskiego i obecnej siedziby Lwowskiego Muzeum Historycznego. Dyrektor muzeum, dr hab. Roman Czmełyk podkreślał znaczenie współpracy z Instytutem POLONIKA, trwającej od pierwszych lat jego działalności. Po demontażu siedmiu figur z attyki – króla i sześciu rycerzy – okazało się, że ich stan zachowania uniemożliwia ponowny montaż. Oryginały zostaną włączone do stałej ekspozycji muzeum, natomiast na attyce pojawią się wykonane z podobnego kamienia rekonstrukcje. Projekt jest realizowany w 330. rocznicę śmierci Jana III Sobieskiego.
Szczególne miejsce w planach zajmuje Cmentarz Łyczakowski. W tym roku planowany jest remont kaplicy Łodyńskich i Morowskich z 1883 roku oraz prace przy wybranych nagrobkach autorstwa znanych lwowskich rzeźbiarzy. Rozpocznie się także pierwszy etap konserwacji nagrobka Władysława Łozińskiego, związanego ze Lwowem historyka i muzealnika przełomu XIX i XX wieku.
Działania ratunkowe obejmą również Centralne Państwowe Archiwum Historyczne Ukrainy we Lwowie, mieszczące się w dawnym klasztorze bernardynów. W jego zasobie znajduje się ponad 12 kilometrów akt dokumentujących dzieje regionu od średniowiecza po XX wiek. Instytut będzie kontynuował wsparcie prac zabezpieczających konstrukcję budynku oraz przeprowadzi konserwację siedemnastowiecznej płaskorzeźby Archanioła Gabriela na elewacji.
W 2026 roku przypada również 125-lecie działalności miejskiego przedsiębiorstwa „Lvivvodokanal”. Instytut POLONIKA wesprze wydanie jubileuszowej publikacji obejmującej wznowienie pracy Łucji Charewiczowej „Wodociągi starego Lwowa 1404–1663” wraz z komentarzami współczesnych badaczy oraz dokumentacją fotograficzną historycznej infrastruktury. Projekt ten łączy refleksję nad historią techniki z uświadomieniem współczesnej roli infrastruktury krytycznej, która w czasie wojny nabiera szczególnego znaczenia.
Poza Lwowem projekty obejmą najważniejsze rezydencje regionu. W Zamku w Olesku prowadzone będą prace przy kamiennej przyporze i elementach elewacji wieży wjazdowej. W Pałacu w Podhorcach kontynuowane będą działania przy bastionach oraz jednym z kamiennych portali we wnętrzu pałacu.
Istotnym elementem programu na 2026 rok jest także konserwacja drewnianego pawilonu nad zdrojem Józia w Truskawcu. Ten secesyjny obiekt z końca XIX wieku stanowi symbol uzdrowiskowej tradycji miejscowości i może stać się znakiem stopniowej odbudowy normalności.
Podczas spotkania wielokrotnie podkreślano, że ochrona dziedzictwa w warunkach wojny nie jest działaniem drugoplanowym. To inwestycja w pamięć, tożsamość i trwałość relacji między społeczeństwami, które łączy wspólna historia i europejska perspektywa.
Anna Gordijewska
Anna Gordijewska
Anna Gordijewska. Polka, urodzona we Lwowie. Absolwentka polskiej szkoły nr 10 im. św. Marii Magdaleny we Lwowie. Ukończyła wydział dziennikarstwa w Lwowskiej Akademii Drukarstwa. W latach 1995-1997 Podyplomowe Studium Komunikowania Społecznego i Dziennikarstwa na KUL. Prowadziła programy w polskim "Radiu Lwów". Nadawała korespondencje radiowe o tematyce lwowskiej i kresowej współpracując z rozgłośniami w Polsce i za granicą. Od 2013 roku redaktor - prasa, radio, TV - w Kurierze Galicyjskim, reżyser filmów dokumentalnych "Studio Lwów" Kuriera Galicyjskiego. Od września 2019 roku pracuje w programie dla TVP Polonia "Studio Lwów". Otrzymała nagrody: Odznaka "Zasłużony dla Kultury Polskiej", 2007 r ., Złoty Krzyż Zasługi, 2018 r.
