„Dialog Dwóch Kultur” – w Przemyślu, Lwowie i w Krzemieńcu

„Dialog Dwóch Kultur” – w Przemyślu, Lwowie i w Krzemieńcu

Początek września na ziemi krzemienieckiej to tradycyjne spotkania naukowców, malarzy, fotografików, muzealników, animatorów kultury i życia społecznego oraz pisarzy odbywające się w ramach „Dialogu Dwóch Kultur”.

Tegoroczny „Dialog” był szczególnie udany i uroczysty. Preludium dla polskich uczestników (ponad pięćdziesięciu naukowców, pisarzy i artystów ze wszystkich najważniejszych ośrodków z kraju, a także z Londynu i Paryża) podczas podróży do Krzemieńca, stanowiło zwiedzanie parku Arboretum w Bolestraszycach, gdzie przed laty tworzył najwybitniejszy malarz polskiego romantyzmu Piotr Michałowski oraz poznawanie uroków i zabytków Przemyśla.

Również dzień następny Polacy pozostawali w swoim gronie i poświęcili czas zwiedzaniu zabytków we Lwowie – katedr i starówki, a także wędrówce ścieżkami: Józefa Piłsudskiego (oprowadzał z bogatym komentarzem naukowym prof. Grzegorz Nowik wicedyrektor Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku) oraz śladami Zbigniewa Herberta, o którym fascynująco opowiadał historyk i pisarz dr Rafał Żebrowski, syn Haliny Herbert-Żebrowskiej, siostry Poety – autor imponującej monografii „Herbert”. W kościele św. Antoniego, pod tablicą poświęconą Zbigniewowi Herbertowi zostały złożone kwiaty, a Zbigniew Chrzanowski, reżyser, aktor i dyrektor Teatru Polskiego we Lwowie wraz z laureatami Herbertowskiego Konkursu Recytatorskiego prezentował utwory wielkiego lwowianina. Następnie uczestnicy „Dialogu” zatrzymali się przed kamienicą przy ulicy Łyczakowskiej 55, gdzie Poeta urodził się i mieszkał z rodziną, by słuchać dalszej części refleksji dr Rafała Żebrowskiego.

Poetka Bożena Ptak w Muzeum Juliusza Słowackiego (Fot. archiwum IX „Dialogu Dwóch Kultur”)4 września, w dniu urodzin Juliusza Słowackiego, Krzemieniec powitał gości piękną pogodą. Rano spotkali się przy grobie matki Juliusza Słowackiego – Salomei Słowackiej-Becu na Cmentarzu Tunickim. Po mszy św. za dusze Józefa Piłsudskiego, Tadeusza Czackiego i Juliusza Słowackiego w kościele parafialnym, którą koncelebrował ks. kanonik Władysław Czajka z Równego w asyście krzemienieckiego proboszcza Władysława Iwaszczaka, przedstawiciele obydwu narodowości złożyli wieńce przed pomnikiem Tarasa Szewczenki.

Inauguracji „Dialogu” przed dworkiem Słowackiego towarzyszyła wystawa kwiatów wykonana przez krzemieniecką młodzież akademicką i szkolną – „Święto ulicy Juliusza Słowackiego”. Wszyscy goście i tłumnie zgromadzeni mieszkańcy miasta długo ją podziwiali. Cała ulica biegnąca przy murze dawnego Liceum Krzemienieckiego usłana była kwiatami, ułożonymi w różnobarwne bukiety i piękne, kolorowe kompozycje. Kompozycje były „inkrustowane” cytatami z dzieł Juliusza Słowackiego, jego podobiznami ułożonymi z kwiatów, cytatami z wierszy Tarasa Szewczenki. Uroczystość inauguracji miała miejsce tradycyjnie przed Muzeum Juliusza Słowackiego. Przemawiał wiceminister Kultury Ukrainy Bronisław Styczyński, a także przedstawiciele władz ukraińskich szczebla wojewódzkiego, rejonowego i miejskiego. Marek Maluchnik z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego przedstawił list skierowany do zebranych przez sekretarza stanu wiceministra prof. Małgorzatę Omilanowską. List do zebranych skierował Krzysztof Jaraczewski, wnuk marszałka Józefa Piłsudskiego, dyrektor Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. Konsulat Generalny RP we Lwowie reprezentował konsul Wojciech Biliński, który w swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie krzemienieckich spotkań. Środowisko Polaków zamieszkujących na Ukrainie reprezentowała Emilia Chmielowa, prezes Federacji Organizacji Polskich na Ukrainie.

 

Pisarz i poeta Stanisław Rogala w Muzeum Juliusza Słowackiego (Fot. archiwum IX „Dialogu Dwóch Kultur”)Jeszcze tego samego dnia rozpoczęły się sesje naukowe „Romantyzm polski i romantyzm ukraiński”, a także „Tadeusz Czacki – jego dzieło i dziedzictwo”. Młodość Czesława Miłosza – laureata Nagrody Nobla – zaprezentował dr Jan Skłodowski pokazem plenerowej wystawy, która ozdobiła dziedziniec dworku Słowackich. Swe znakomite przekłady poezji Słowackiego na język ukraiński przedstawił Roman Łubkiwśkyj, a prof. J. Łoś z Uniwersytetu Lwowskiego zajął się interpretacją poezji polskiego poety i Tarasa Szewczenki. Prof. G. Nowik z Polski mówił o współpracy polityczno-kulturalnej Piłsudskiego z Petlurą, zaś Marek Franciszkowski prezes Towarzystwa Polsko-Ukraińskiego w Paryżu mówił o działalności tego stowarzyszenia w latach 1976-2012. Wykłady dotyczyły także poezji ukraińskiej (T. Szewczenki, M. Rylskiego, I. Franki, A. Hordona, J. Małaniuka, M. Gogola i innych) oraz poezji i prozy polskiej (Bronisława Zaleskiego, R. Wernika, Z. Herberta, St. Balińskiego, J. Rumla i in.); malarstwa (Igora Pankowa, Jana Cybisa). Stanisław Ledóchowski zaprezentował swoje bogate zbiory z kolekcji krzemienieckiej.

Wykłady i prezentacje odbywały się w dworku-Muzeum Juliusza Słowackiego, a także w sali kolumnowej (sala biblioteki) dawnego Liceum Krzemienieckiego, a obecnie Instytutu Humanistyczno-Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki. W sali kolumnowej całość sesji naukowej „Tadeusz Czacki – jego dzieło i dziedzictwo” zorganizował Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie, który po raz pierwszy włączył się do współpracy w ramach „Dialogu”. Wielka w tym zasługa przede wszystkim prof. Andrzeja Szmyta, dziekana wydziału humanistycznego uczelni. Z Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego przyjechało do Krzemieńca kilkunastu naukowców, a wspomniana sesja naukowa miała bardzo wysoki poziom merytoryczny.

Rektor krzemienieckiej uczelni Afanasij Łomakowicz wręcza antologię poezji Mariuszowi Olbromskiemu (Fot. archiwum IX „Dialogu Dwóch Kultur”)Po zakończeniu sesji naukowych, (na których łącznie wygłoszono kilkadziesiąt referatów) codziennie w godzinach poobiednich odbywały się spotkania artystyczne i rozmowy o sztuce. Wielu pisarzy polskich i ukraińskich prezentowało swe utwory. Bożena Ptak z Gdańska, wiceprezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, przedstawiła swoją przejmującą poezję, nasyconą elementami autobiograficznymi. Podobnie uczyniła poetka i prozaik Teresa Tomsia reprezentująca środowisko poznańskie. Teresa Tomsia jest poprzez rodziców głęboko związana z Kresami, co stara się pokazać szczególnie w swojej prozie. Swoje dokonania poetyckie prezentował również Stanisław Rogala, autor 60 publikacji książkowych, pisarz i poeta związany ze środowiskiem kieleckim. Mariusz Olbromski, który wspólnie z żoną Urszulą jest od lat organizatorem „Dialogu Dwóch Kultur”, a swoją twórczość poetycką, prozatorską i naukową poświęca – między innymi – Krzemieńcowi, Lwowowi, Podolu i Wołyniowi, zaprezentował swą najnowszą książkę „Róża i kamień. Podróże na Kresy”. Wystąpili też poeci Stanisław Ledóchowski i Jan Skłodowski reprezentujący środowisko warszawskie. Bardzo ciekawie zaprezentował się również poeta, eseista i tłumacz reprezentujący środowisko pisarzy wrocławskich Kazimierz Burnat. Polscy poeci konfrontowali swoją twórczość z ukraińskimi poetami: Jewhenem Bezkorowajnym, Olhą Birkową, Ołeksandrem Hordonem, Nadiją Panczuk, Tamarą Sieniną, Natalią Pereskokową, Wołodymyrem Hryhoryczneką, Serhijem Seniukiem.

Na zakończenie „Dialogu” doszło do bardzo ciekawego i owocnego spotkania poetów polskich z poetami ukraińskimi w bibliotece w Równem, na którym prezentowano utwory w obu językach. Wielu autorów wymieniło się książkami. Na spotkanie w Równem przybyło ze strony ukraińskiej kilkunastu pisarzy. Publikacje poetów ukraińskich w rzeszowskim kwartalniku „Fraza” zaprezentował dr Jan Wolski z uniwersytetu rzeszowskiego. Zaproponował również zamieszczenie przekładów poetów z Równa i okolic w następnych numerach kwartalnika. Spotkanie ze strony ukraińskiej zorganizował oraz prowadził poeta i prozaik Sergiej Sieniuk z Szumska.

Niezwykłe i przepiękne były wieczorne spotkania artystyczne, które obywały się w Muzeum Juliusza Słowackiego. Kawiarenka Literacka młodzieży z Chorzowa, która gości w Krzemieńcu każdego roku, a opiekuje się nią Andrzej Król, zorganizowała bardzo ciekawą imprezę „Urodziny Julka” ze śpiewem, tańcami i wielkimi tortami dzielonymi wśród wszystkich obecnych. Następnego dnia młodzież zaprezentowała bogaty program patriotyczny „Polskie powstania” ( Z okazji 150. rocznicy powstania styczniowego), a jeszcze następnego – program „Jednak zostanie pomnie ta siła fatalna”. Młodzież musiała kilkakrotnie bisować.

Poetka Teresa Tomsia na spotkaniu pisarzy polskich i ukraińskich w Bibliotece w Równem (Fot. archiwum IX „Dialogu Dwóch Kultur”)Niemal każdego wieczoru odbywały się koncerty – odbył się recital fortepianowy Marii Baka-Wilczek z Krakowa. Grała utwory J. Zarębskiego, J. I. Paderewskiego, W. Kilara. Obok niej koncert fortepianowo-skrzypcowy dali Ołech Daciuk i Iwan Dobrynin. Stare dumy prezentował artysta ukraiński Wasyl Żdankin, otrzymując wielkie brawa. Ślicznie zaprezentował się krzemieniecki zespół kobiecy „Lubystok” prezentujący zarówno pieśni ukraińskie, jak i polskie.

Podczas spotkań w Krzemieńcu w Instytucie Humanistyczno-Pedagogicznym im. Tarasa Szewczenki odbył się wernisaż wystawy „Gra w szachy” znakomitego malarza Andrzeja Rysiaka z Warszawy, artysty z dyplomem Akademii Królewskiej w Brukseli i Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Piękno i nowatorstwo jego prac poruszyło wszystkich. Słowo wstępne wygłosiła Dorota Seweryn-Puchalska z Muzeum Okręgowego w Lublinie, która od kilku lat zajmuje się badaniem dziejów życia artystycznego przedwojennym Krzemieńcu. Wystawa prac Andrzeja Rysiaka wpisała się znakomicie w tradycję, którą w mieście Słowackiego tworzyli dawniej koloryści, między innymi Jan Cybis. Warto dodać, iż rok wcześniej artysta podarował do zbiorów Muzeum Juliusza Słowackiego swe prace, a jeden z jego obrazów wzbogacił salę Urzędu Rejonowego w Krzemieńcu. W tym roku na spotkania „Dialogu” przybyła również Helena Usowa z Mołdawii – przedstawiła swoje pismo adresowane do Polaków w Mołdawii „Jutrzenkę”.

Częścią „Dialogu Dwóch Kultur” był IV Międzynarodowy Plener Fotograficzny w Krzemieńcu dla fotografików polskich i ukraińskich oraz XV Warsztaty Kulturalno-Artystyczne dla artystów malarzy w Bolestraszycach. Pomysłodawczynią i komisarzem wszystkich edycji warsztatów jest dr Urszula Olbromska. Oprócz wielu doznań artystycznych i bogatej wiedzy wyniesionej z krzemienieckich spotkań w ramach „Dialogu…”, na pewno uczestnicy i lokalne społeczeństwo nie zapomni o dwóch głębokich przeżyciach: koncercie pieśni i tańca w wykonaniu artystów związanych z krzemienieckim Instytutem w Sali Kołłątaja oraz prezentacji antologii wierszy o Krzemieńcu…

Nabożeństwo pod kapliczką w Satijowie (Fot. archiwum IX „Dialogu Dwóch Kultur”)W ostatnim dniu „Dialogu” w Satijowie odbyło się modlitewne spotkanie ekumeniczne przy starannie odrestaurowanej kapliczce św. Jana Nepomucena z nadpaloną figurą świętego. Dzieła renowacji podjęła się Fundacja Niepodległość z siedzibą w Lublinie, a szczególnie w sprawę był zaangażowany Piotr Mazur. Inicjatorem wszystkich prac był Stanisław Kowalczuk, mieszkaniec Równego i strażnik polskiego dziedzictwa kulturalnego. Prace restauracyjne wsparło Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP, a szczególnie zaangażował się Marek Maluchnik z departamentu Dziedzictwa Kulturowego. Przejmującej modlitwie ekumenicznej wśród pustych pól po byłej wsi przy kapliczce przewodził ksiądz kanonik Władysław Czajka z Równego w asyście ks. wikariusza Grzegorza Józefa Drausa. Modlitwy odbyły się w oprawie pięknych pieśni religijnych do słów Jana Kochanowskiego i C. K. Norwida w wykonaniu chóru mieszkańców z Równego. Pod kapliczką uczestnicy „Dialogu” złożyli wieniec biało-czerwony.

IX „Dialog Dwóch Kultur” po raz kolejny udowodnił jak bliskie są sobie kultury polska i ukraińska, jak spokojnie i przyjaźnie można o nich rozmawiać, jak należy wzbogacać i rozszerzać przyjaźń między utalentowanymi i wrażliwymi ludźmi obu narodów. Łącznie w spotkaniach wzięło udział kilkaset osób, nie licząc mieszkańców miasta i studentów uczelni. Warto też dodać, że krzemienieckie spotkania dokumentuje rocznik „Dialog Dwóch Kultur”, a zebrane referaty i wystąpienia z ubiegłego roku złożyły się na publikację o objętości ponad czterystu stron. Rocznik, bogato ilustrowany fotografiami, rozsyłany jest do wszystkich najważniejszych bibliotek oraz instytucji kulturalnych w Polsce i na Ukrainie, przyczyniając się bez wątpienia do wzajemnego poznania historii i kultur obu narodów.

Stanisław Rogala
Tekst ukazał się w nr 19 (191), 15 – 28 października 2013

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

X