Jesienny Lwów żyje bardzo ciekawym i różnorodnym życiem kulturalnym. I to pomimo wojny i agresji Rosji, pomimo obstrzałów rakietowych i alarmów. Dopiero pożegnaliśmy Dni Dziedzictwa Europejskiego i już nowe wydarzenia, między innymi XIX Dni Filmu Polskiego w dniach 2–13 października, Międzynarodowy Festiwal Teatralny „Złoty Lew” w dniach 3–10 października i 31 Międzynarodowy Festiwal Literacki „Lviv Book Forum”, które odbyło się w dniach 3–6 października br.
Do udziału w tradycyjnym festiwalu książki we Lwowie zgłosiło się ponad 30 wydawnictw z różnych miast Ukrainy. Niestety nie było wydawnictw zagranicznych, w tym polskich. Ale nie zabrakło poważnych gości z różnych krajów (część z nich wystąpiła online), jak poeta Krzysztof Czyżewski z Polski, pisarz Salman Rushdie z Wielkiej Brytanii, czy Mirosław Szkandrij z Kanady. Ostatni ma korzenie ukraińskie.
Do Lwowa przyjechali lub wzięli udział w spotkaniach i dyskusjach goście z 18 krajów. Podczas 31. Lviv Book Forum odbyło się ponad 20 dyskusji i 150 prezentacji nowych książek i trendów w literaturze ukraińskiej. Ze względu na wojnę wydarzenia i wystawy nowych książek odbyły się w ośmiu różnych lokalizacjach – wszystkie jednak w centrum miasta, wszystkie blisko siebie i w miejscach bezpiecznych. Były to lokalizacje historyczne, ze swoją aurą takie jak hotel „Żorż”, Baszta Prochowa, Muzeum Etnograficzne (dawna Galicyjska Kasa Oszczędności), Biblioteka Obwodowa Dla Dzieci, „Księgarnia E”, Centrum Artystyczne „Dzyga” w dawnych krużgankach klasztoru oo. dominikanów.
Book Forum zainteresował około 120 wydawców ze wszystkich regionów Ukrainy. Partnerami 31. Book Forum było ponad 30 ukraińskich i międzynarodowych organizacji i mediów, między innymi – Ukraińsko-Żydowskie Spotkania z Kanady, Agencja USA do rozwoju międzynarodowego (USAID) ,Organizacja „Open Society Foundation”, Międzynarodowa fundacja „Odrodzenie”, Program „Hause of Europe”, Goethe-Institut w Kijowie, Ambasada USA w Ukrainie, Ambasada Wielkiej Brytanii w Ukrainie, Ambasada Królestwa Niderlandów w Ukrainie, czy też „America Hause Lviv”.
W formacie online zorganizowano transmisje dyskusji i spotkań w językach ukraińskim, angielskim i hiszpańskim. Partnerem w tych transmisjach wystąpiła firma „Hay Festiwal” z Wielkiej Brytanii. Hasłem i głównym tematem było: „Siła wspólnego działania”. I w tym nas podtrzymał cały cywilizowany świat. Tematy wojny i sytuacji politycznej w Ukrainie, pomoc dla naszego kraju ze strony państw demokratycznych omówiono podczas dyskusji z udziałem tak poważnych gości Book Forum jak Dmytro Kułeba, do niedawna minister spraw zagranicznych Ukrainy, czy Witalij Portnikow, popularny ukraiński politolog i dziennikarz. Między innymi minister Dmytro Kułeba wystąpił razem z dziennikarzem Wadimem Karpjakiem w dyskusji na temat „Wpływ propagandy rosyjskiej: jak obronić siebie i zwyciężyć?”. Witalij Portnikow wystąpił w kilku dyskusjach i prezentacjach nowych książek, między innymi w dyskusji organizowanej „American House Lviv” na temat: „Wojna w Ukrainie i Izraelu z dyplomatycznego i politycznego punktu widzenia”. Razem z lwowskim profesorem Jarosławem Hrycakiem wystąpił w dyskusji: „Nowa Ukraina w nowej Europie”, zaś razem z Andrijem Pawłyszynem, Oksaną Forostyną i Natalią Feduszczak Witalij Portnikow prezentował też nową książkę „To jest wojna – ukraińscy pisarze o tym jak przeżyć katastrofę”. Jako partner tej prezentacji wystąpiła wpływowa kanadyjska organizacja pozarządowa Ukraińsko-Żydowskie Spotkania (UJE) i ukraiński dziennik „Krytyka”. W książce zebrano artykuły 12 ukraińskich pisarzy i dziennikarzy, między innymi również obecnych podczas dyskusji. Dwaj autorzy – Stanisław Asiejew i Maksym Got obecnie walczą na froncie jako żołnierze Armii Ukraińskiej.
Prezentację książki prowadził lwowianin, redaktor Andrij Pawłyszyn, znany literat, historyk, tłumacz (przede wszystkim literatury polskiej). Zebrani z wielką sympatią i zainteresowaniem wysłuchali komentarze politologa i dziennikarza Witalija Portnikowa, dotyczące powstania, treści i autorów prezentowanej książki „To jest wojna”, również komentarze co do obecnej sytuacji politycznej i wojennej w Ukrainie, o drogach wyjścia z kryzysu, o naszych perspektywach w najbliższych miesiącach i latach. Między innymi powiedział: – Prezentowana książka mówi o wojnie, o doświadczeniach wojny, o tym jak my, Ukraińcy, przyszliśmy do tej wojny. I jak teraz wyjść z tej sytuacji.
Książka o prawdzie wojny Rosji przeciw Ukrainie, również o tym, na czym polega sens tej wojny dla Ukraińców, o wojnie informacyjnej, która toczy się 24 godziny na dobę. Głęboka i szczera analityka Witalija Portnikowa spotkała wdzięcznych odbiorców i zebrała gorące oklaski.
Agresja Rosji i codzienność wojny na polach bitwy, czy też w wielkich miastach była jedną z najważniejszych tematów 31 Book Forum, dyskusji autorów, krytyków literatury, politologów. Tematy te zbierały pełne sale publiczności. Wśród nowych książek na ten gorący temat ukazała się powieść Julii i Jurija Nesteriaka „Od majdanów do wojny”. Niezwykle ważna dyskusja odbyła się w sali Baszty Prochowej, tematem jej było pytanie: „Czy wojna nas łączy czy rozłączy?”. Jednym z uczestników spotkania był Jurko Prohaśko, znany współczesny ukraiński pisarz. Niezwykle żywa dyskusja toczyła się wokół tematu: „Wojna dotyczy każdego”. Twórcze spotkanie z pisarzami, którzy walczą na froncie o ich codzienności i twórczości literackiej zebrało rzesze studentów i w ogóle ludzi młodych. Andrij Pawłyszyn prowadził prezentację nowej książki polskiego pisarza i historyka Piotra Majewskiego pt. „Kiedy wybuchnie wojna? 1938. Analiza kryzysu”. Jest to książka o Monachium 1938 roku, o Europie na progu II wojny światowej, ale też o tym czy obecnie Europa znajduje się na progu III wojny światowej? Książkę prezentowała lwowska redakcja czasopisma „Lokalna Historia”, zaś Piotr Majewski był obecny online i odpowiadał na liczne pytania obecnych.
Jak zawsze, szukałem książki lwowskich wydawnictw na tematy krajoznawcze i historyczne. „Wydawnictwo Starego Lwa” prezentowało nostalgiczną powieść „Podzamcze Mon Amour”. Jest to niezwykła historia tej najstarszej, mistycznej dzielnicy naszego miasta, częściowo napisana wierszami. Wydawnictwo Politechniki Lwowskiej prezentowało książkę Tetiany Wergeles o Stefanie Jampolskim, pierwszym powojennym rektorze Politechniki, pod tytułem „Z pistoletem w szufladzie 1944–1953. Czas Stefana Jampolskiego na Politechnice Lwowskiej”.
Krajoznawcy i miłośnicy historii Lwowa nie ominęli uwagą prezentację pokonferencyjnych referatów pod tytułem „Wystawa Krajowa 1894 roku. Początki elektryfikacji Lwowa”, pod ogólną redakcją Andrija Kryżanowskiego i naukową redakcją Roksolany Hołowatej. Konferencję zorganizowało lwowskie Muzeum Historii Elektryfikacji Ziemi Lwowskiej i Centrum Historii Miejskiej we współpracy ze Stowarzyszeniem Elektryków Polskich (SEP) do 130-lecia Wystawy Galicyjskiej.
Tym razem autorzy referatów skupili się na osiągnięciach technicznych towarzyszących słynnej Powszechnej Wystawie Galicyjskiej 1894 roku, na udziale w niej znanych lwowskich naukowców, inżynierów, zwłaszcza elektrotechników i na znaczeniu ich wynalazków dla technicznego i kulturalnego rozwoju Lwowa na przełomie XIX i XX wieków. Wystawa została urządzona na wzgórzach leżących na północny zachód od Parku Stryjskiego. Na tym terenie zbudowano 129 pawilonów (59 pawilonów publicznych i 70 prywatnych) i monumentalną rotundę Panoramy Racławickiej. Komunikację z dworcem kolejowym i centrum miasta zapewniał specjalnie zbudowany tramwaj elektryczny, między innymi – pierwszy w Polsce i na Ukrainie i drugi w Austro-Węgrzech. Cudem Wystawy nazywano unikatową podświetlaną fontannę, dzieło czeskiego konstruktora Franciszka Křižíka, łącząca niezwykle nowoczesne rozwiązanie inżynierskie, jak to zamknięty obieg wody, spiętrzenie i podświetlenie wody przy użyciu elektryczności. Zainteresowanie publiczności budziła też kolejka linowa nad wąwozem parku Stryjskiego, czy oświetlenie elektryczne całego terenu Powszechnej Wystawy Krajowej. Właśnie dla uruchomienia owych cudów techniki (i nie tylko) na terenie wystawy została zbudowana elektrownia. Budowle te ukazywały rolę techniki w rozwoju Galicji i wielkie możliwości tkwiące w nowych rozwiązaniach technicznych, również w elektryfikacji naszego miasta i całej gospodarki galicyjskiej.
Wśród tematów wyświetlonych w opublikowanych referatach zwracają uwagę prace Dariusza Świsulskiego „Franciszek Křižík – czeski Edison”, Piotra Rataja „Tramwajowa wojna we Lwowie 1878–1893”, „Intrygi i rywalizacje w elektryfikacji Lwowa” Andrija Kryżanowskiego, „Roman Załozeckij – fundator nauki naftochemicznej” Oresta Iwachiwa, „Oświetlenie i elektryfikacja głównego gmachu Politechniki Lwowskiej” Wołodymyra Bewzy, „Zapomniana elektrownia oo. Bazylianów w Żółkwi 1914 rok” Andrija Kryżanowskiego.
31 Lviv Book Forum był kolejnym triumfem ukraińskiej kultury nad wojną i agresją Rosji, zademonstrował nasze stałe i ścisłe powiązania mentalne i kulturalne z Europą i znaczenie Lwowa jako kulturalnej stolicy Ukrainy.
Jurij Smirnow
Tekst ukazał się w nr 19 (455), 18 – 31 października 2024
