Ustawa zasadnicza, mająca najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie ukraińskim – Konstytucja Ukrainy – została uchwalona 28 czerwca 1996 r. na V sesji Rady Najwyższej Ukrainy II kadencji. Od czasu jej przyjęcia była nowelizowana osiem razy.
Konstytucja Ukrainy jest podzielona na XV rozdziałów, przy czym rozdział VII „Prokuratura” został usunięty podczas jednej z nowelizacji. Konstytucja określa prawa, wolności oraz obowiązki człowieka i obywatela, zasady wyborów i referendów, funkcje władz państwa – Rady Najwyższej, Prezydenta, Gabinetu Ministrów oraz innych organów władzy wykonawczej. Osobno są omawiane kwestie sądownictwa, ustroju terytorialnego i samorządu lokalnego.
Najbardziej rozwinięty jest Rozdział II „Prawa, wolności i obowiązki człowieka i obywatela” art. 21 – 68, który traktuje między innymi o tym, że:
„Obywatele mają równe prawa i wolności konstytucyjne i są równi wobec prawa.
Nie może być żadnych przywilejów ani ograniczeń ze względu na rasę, kolor skóry, przekonania polityczne, religijne lub inne, płeć, pochodzenie etniczne lub społeczne, status majątkowy, miejsce zamieszkania, język lub inne kryteria.
Równość praw kobiet i mężczyzn zapewnia się poprzez: zapewnienie kobietom równych z mężczyznami szans w działalności społeczno-politycznej i kulturalnej, w zdobywaniu wykształcenia i szkolenia zawodowego, w pracy i wynagrodzeniu za nią; szczególne środki dotyczące ochrony pracy i zdrowia kobiet, ustanowienie świadczeń emerytalnych; tworzenie warunków umożliwiających kobietom łączenie pracy zawodowej z macierzyństwem; ochrona prawna, wsparcie materialne i moralne macierzyństwa i dzieciństwa, w tym zapewnienie płatnego urlopu i innych świadczeń kobietom w ciąży i matkom” – Artykuł 24.
Artykuł 51 głosi: „Małżeństwo opiera się na dobrowolnej zgodzie kobiety i mężczyzny. Każdy z małżonków ma równe prawa i obowiązki w małżeństwie i rodzinie.
Rodzice mają obowiązek wspierać swoje dzieci aż do osiągnięcia przez nie pełnoletniości. Dorosłe dzieci mają obowiązek opiekować się niepełnosprawnymi rodzicami.
Rodzina, dzieciństwo, macierzyństwo i ojcostwo są chronione przez państwo”.
„Każdy ma prawo do wolności poglądów i wyznania. Prawo to obejmuje swobodę wyznawania dowolnej religii lub niewyznawania żadnej, swobodnego praktykowania kultów i rytuałów religijnych, indywidualnie lub zbiorowo, a także angażowania się w działalność religijną” – Artykuł 35.
W Konstytucji nie są wyodrębnione inne narodowości prócz ukraińskiej zamieszkujące tereny państwa. Prawa i obowiązki przedstawicieli innych narodowości określa Ustawa „O mniejszościach narodowych (społecznościach) Ukrainy” czynny od 1 lipca 2023 r. (wprowadził zmiany do Ustawy nr 2494-XII z dnia 25 czerwca 1992 r. „O rozwoju mniejszości narodowych na Ukrainie, powszechnie uznawanych praw człowieka, narodu ukraińskiego i wszystkich mniejszości narodowych”).
Osobny rozdział X jest poświęcony Autonomicznej Republice Krym:
„Autonomiczna Republika Krymu ma Konstytucję Autonomicznej Republiki Krymu, która została przyjęta przez Radę Najwyższą Autonomicznej Republiki Krymu i zatwierdzona przez Radę Najwyższą Ukrainy, przy udziale co najmniej połowy konstytucyjnego składu Rady Najwyższej Ukrainy.
Akty normatywne i prawne Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu oraz decyzje Rady Ministrów Autonomicznej Republiki Krymu nie mogą być sprzeczne z Konstytucją i ustawami Ukrainy i są uchwalane zgodnie z Konstytucją Ukrainy, ustawami Ukrainy, aktami Prezydenta Ukrainy i Gabinetu Ministrów Ukrainy oraz w celu ich wykonania”.
Info:
W okresie rozpadu Związku Sowieckiego, 24 października 1990 r. Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR powołała Komisję do spraw Opracowania Nowej Konstytucji Ukraińskiej SRR i poleciła jej utworzenie grup roboczych, które miały przygotować poszczególne części projektu Konstytucji. W ich skład mieli wchodzić wybitni naukowcy i specjaliści w odpowiednich dziedzinach wiedzy. 19 czerwca 1991 r. Rada Najwyższa zatwierdziła koncepcję nowej konstytucji Ukrainy i poleciła Komisji przygotowanie projektu nowej konstytucji Ukrainy.
Po uroczystym przyjęciu Aktu Proklamacji Niepodległości Ukrainy przez Radę Najwyższą Ukraińskiej SRR 24 sierpnia 1991 r. i jego zatwierdzeniu w ogólnoukraińskim referendum 1 grudnia 1991 r. Ukraina została uznana za państwo suwerenne i pełnoprawny podmiot stosunków międzynarodowych przez większość krajów świata. Zaszła pilna potrzeba ugruntowania w konstytucji podstaw ustroju społecznego i państwowego, praw i wolności człowieka i obywatela, trybu organizacji i funkcjonowania organów władzy państwowej oraz samorządu lokalnego. Jednakże pierwszy projekt Konstytucji Ukrainy, podobnie jak późniejsze projekty, nie został wdrożony ze względu na ciągłe konflikty między Prezydentem Ukrainy a Radą Najwyższą Ukrainy na tle przedłużającego się kryzysu społeczno-gospodarczego na Ukrainie.
Ostatecznie Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła Konstytucję o poranku 28 czerwca 1996 r. po prawie 24 godzinach nieprzerwanej pracy na V sesji II kadencji.
Źródło: president.gov.ua, korespondent.net
Opracowała Alina Wozijan
Alina Wozijan
Z Kurierem Galicyjskim jest związana od 2013 r. Od 1995 roku z telewizją. Całe jej życie toczy się wokół tekstu, książki, tłumaczeń, mediów różnego rodzaju. Urodzona we Lwowie – jako pierwsza w rodzinie, która przeszła gehennę Syberii. Przodkowie od strony matki osiedlili się na terenach Żytomierszczyzny jeszcze na początku XVI w., od strony ojca - nad Morzem Czarnym. W tych żyłach płynie krew prawie pół Europy i co najmniej dziesiątej części Azji – honorowe dziedzictwo dawnej Rzeczypospolitej. W ciągu wieków cały ten tygiel polszczył się, pozostało nazwisko.
