Międzynarodowy Dzień Teatru obchodzony jest 27 marca. Święto uchwalono w 1961 roku w Helsinkach podczas światowego 9. Kongresu ITI – International Theatre Institute. Data dzienna tego święta jest symboliczna – na pamiątkę otwarcia 27 marca 1957 roku Teatru Narodów w Paryżu.
Z tej okazji Międzynarodowy Instytut Teatralny corocznie ogłasza światowe orędzie. W tym roku autorem światowego orędzia jest Theodoros Terzopoulos –grecki reżyser i dramaturg, założyciel Teatru Attis:
Czy teatr może usłyszeć sygnały SOS wysyłane przez dzisiejsze czasy, w świecie zubożałych obywateli, zamkniętych w celach wirtualnej rzeczywistości, zagubionych w dusznej prywatności? W świecie zrobotyzowanych istnień uwięzionych w totalitarnym systemie kontroli i represji obejmującym wszystkie aspekty życia?
Czy teatr jest zaniepokojony niszczeniem środowiska, globalnym ociepleniem, poważną utratą różnorodności biologicznej, zanieczyszczeniem oceanów, topnieniem lodowców, wzrostem pożarów lasów i ekstremalnymi zjawiskami pogodowymi? Czy teatr może stać się aktywną częścią ekosystemu? Teatr zauważa od wielu lat wpływ człowieka na planetę, ale nie radzi sobie z tym problemem.
Czy teatr troszczy się o kondycję człowieka, jaka kształtowana jest w XXI wieku, w którym jednostką manipulują interesy polityczne i ekonomiczne, sieci informacyjne i opiniotwórcze korporacje? W którym media społecznościowe z jednej strony ułatwiają komunikację, z drugiej stanowią dla niej doskonałe alibi, zapewniając niezbędną bezpieczną odległość od Innego? Wszechobecne poczucie lęku przed Innym, odmiennym, Obcym, dominuje w naszych myślach i działaniach.
Czy teatr może stać się laboratorium współistnienia różnic za cenę lekceważenia otwartej rany?
Krwawiąca rana wzywa nas do rekonstrukcji mitu. Jak to określił Heiner Müller: „Mit jest agregatem, maszyną, do której można podłączać wciąż nowe i nowe maszyny. Dostarcza on energię, dopóki narastające przyspieszenie nie wysadzi w powietrze kręgu kultury”; i dodałbym – kręgu barbarzyństwa.
Czy reflektory teatralne mogą rzucić światło na społeczną traumę, zamiast zwodniczo oświetlać same siebie?
To pytania, na które nie ma ostatecznych odpowiedzi, ponieważ teatr od wieków istnieje i trwa dzięki pytaniom bez odpowiedzi.
Pytania te prowokuje Dionizos przechodząc przez miejsce swoich narodzin, mijając scenę starożytnego teatru, kontynuując w milczeniu swoją uchodźczą podróż poprzez krajobrazy wojny, dzisiaj, w Międzynarodowym Dniu Teatru.
Spójrzmy w oczy Dionizosa, ekstatycznego boga teatru i mitu, boga, który łączy przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, dziecka narodzonego dwukrotnie, z Semele i z Zeusa, wyraziciela płynnych tożsamości, kobiecej i męskiej, gwałtownej i łagodnej, boskiej i zwierzęcej, pomiędzy szaleństwem a rozsądkiem, porządkiem i chaosem – akrobaty na granicy życia i śmierci.
Dionizos stawia fundamentalne pytanie ontologiczne: „O co w tym wszystkim chodzi?”, pytanie, które popycha twórcę w stronę coraz to głębszego badania korzeni mitu i wielu wymiarów zagadki człowieka.
Potrzebujemy nowych sposobów narracji, by pielęgnować pamięć i kształtować nową etyczną i polityczną odpowiedzialność, która pomoże nam uwolnić się z rozmaitych form dyktatury współczesnego średniowiecza.
***
Od wielu lat również Polski Ośrodek Międzynarodowego Instytutu Teatralnego /ITI/ wybiera i zaprasza reprezentanta bądź reprezentantkę polskiego środowiska teatralnego do napisania orędzia. Dotychczas autorami i autorkami polskiego orędzia byli m.in.: Anna Augustynowicz, Krystyna Janda, Olgierd Łukasiewicz, Switłana Oleszko, Jakub Skrzywanek i Justyna Sobczyk.
W tym roku autorką polskiego orędzia jest Irena Jun – aktorka i reżyserka teatralna związana ze stołecznym Teatrem Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza:
27 marca na całym świecie obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Teatru; święto wszystkich Artystów, Rzemieślników i Pracowników Teatru. To święto Publiczności. Bo istotą teatru jest spotkanie z Wami, tu i teraz.
Dzisiaj jest nasze święto.
Teatr idzie z nami. Wierzymy, że jesteśmy w nim widziani, słuchani i rozumiani.
Przechodzimy przez sceny stare i nowe. Może trzeba by powiedzieć „młode”, bo to młodość najgoręcej marzy w teatrze i o teatrze.
Teatr idzie z nami. Nie jesteśmy sami, są z nami wybitni twórcy teatru amatorskiego, a także Ci, dla których teatr jest miejscem poszukiwań nowej formy wypowiedzi artystycznej.
Jestem dumna z teatru w Polsce, w którym znaleźli miejsce artyści z Ukrainy i Białorusi. Mamy poczucie wspólnoty w dzisiejszym świecie, który sam z siebie staje się teatrem tragicznym.
Teraz, kiedy waży się nasze bezpieczeństwo, musimy odważnie przeciwstawiać się agresji, brutalności i głupocie. Bądźmy solidarni ze wspólnotą artystów – obywateli świata.
Teatr idzie z Tobą i ze mną przez czas. Idą z nami wielcy bohaterowie teatralni, dramatu polskiego i światowego. Idziemy w przyszłość. To brzmi dumnie, bo wiara w siłę teatru jest jak klejnot naszej kultury, wyobraźni, pracy, naszego rozumu i serca.
Bo nie jest ś w i a t ł o, by pod korcem stało,
Ani s ó l z i e m i do przypraw kuchennych,
Bo piękno na to jest, by zachwycało
Do pracy; praca – by się zmartwychwstało.
To fragment Promethidiona Cypriana Kamila Norwida, który dedykuję Wszystkim Ludziom Teatru.
***
Na Ukrainie Święto Teatru nabiera szczególnego znaczenia, ponieważ wojna zmieniła wszystkie sfery życia. Lecz pomimo wyzwań teatry ukraińskie kontynuują pracę i dostosowują się do wojennych realiów.
Międzynarodowy Dzień Teatru ma na celu promocję sztuki teatralnej, wspieranie rozwoju twórczego i propagowanie dialogu międzykulturowego poprzez produkcje sceniczne. Co roku w tym dniu wybitne osobistości świata teatru przygotowują specjalne przemówienia, które są czytane przed rozpoczęciem spektakli w teatrach w różnych krajach.
Teatr jest ważną częścią życia kulturalnego ludzkości. Nie tylko bawi, ale także pełni funkcje edukacyjne i społeczne, odzwierciedlając ducha czasów, historię oraz moralne i etyczne wyzwania stojące przed społeczeństwem. Teatr wspomaga rozwój krytycznego myślenia i inteligencji emocjonalnej.
Na Ukrainie teatr zawsze odgrywał szczególną rolę w życiu kulturalnym. Ukraińska tradycja teatralna sięga czasów jasełek, a w XIX wieku nabrała nowego rozmachu dzięki działalności Marka Kropywnyckiego, Mychajła Staryckiego, Panasa Saksagańskiego i innych wybitnych postaci ukraińskiej sceny.
Sztuka teatralna na Ukrainie nadal się rozwija, mimo wyzwań związanych z agresją militarną i trudnościami gospodarczymi. Teatry ukraińskie aktywnie działają, wystawiają nowe spektakle, biorą udział w festiwalach międzynarodowych i wspierają front kulturalny. W czasach zmian i wyzwań teatr odgrywa szczególną rolę jako przestrzeń refleksji, zadumy i samoekspresji. Teatry ukraińskie poruszają ważne kwestie społeczne, wspierają ducha patriotycznego i poprzez sztukę pomagają ludziom przetrwać trudne czasy historyczne.
Międzynarodowy Dzień Teatru jest okazją, aby zwrócić uwagę na znaczenie sztuki teatralnej oraz docenić pracę aktorów, reżyserów, scenarzystów i wszystkich, którzy sprawiają, że scena ożywa. Jest to dzień, w którym teatr jednoczy ludzi na całym świecie i przypomina o jego wyjątkowej mocy poruszania dusz i zmieniania świata.
