W Drohobyczu w dniach 19–20 listopada odbył się coroczny międzynarodowy projekt literacko-artystyczny Druga Jesień 2024. Jest to wydarzenie, które przywraca i utrwala pamięć o Brunonie Schulzu, polskim pisarzu i malarzu żydowskiego pochodzenia w jego rodzinnym mieście, a także podtrzymuje pamięć o wielokulturowej tradycji Drohobycza. Od 2001roku w Drohobyczu odbywają się różnego rodzaju działania na rzecz Schulza: o charakterze naukowym, artystycznym i społecznym, w których biorą udział pisarze, poeci, badacze i artyści oraz ludzie kultury z Ukrainy i Polski, także z innych krajów.
Druga Jesień 2024 rozpoczęła się od ekumenicznej modlitwy w miejscu, gdzie 82 lata temu został zamordowany Bruno Schulz. Uczestnicy spotkania złożyli kwiaty i zapalili znicze przy tablicy pamiątkowej, na której widnieje napis: „W tym miejscu 19.XI.1942 r. zginął zastrzelony przez gestapowca Wielki Artysta, Drohobyczanin, Bruno Schulz”. Zgromadzeni oddali również hołd poległym ukraińskim żołnierzom podczas trwającej wojny rosyjsko-ukraińskiej.
– Bruno Schulz, jeden z największych pisarzy nie tylko polskich, ale europejskich czy światowych. Przetłumaczony na wiele języków. On wychodził z tego domu po drugiej stronie ulicy, gdzie mieścił się wtedy niemiecki urząd do spraw Żydów (Judenrat), dostał bochenek chleba, który mu przysługiwał. Kiedy przechodził na drugą stronę ulicy, został zastrzelony przez gestapowca. Z tego, co wiadomo, jego ciało leżało cały dzień na ulicy, potem został pochowany w zbiorowej mogile i nie wiadomo dokładnie, gdzie znajdują się jego szczątki. Brakowało właściwie już kilku dni, aby wyjechał z Drohobycza, ponieważ polskie podziemie przygotowało papiery, które miały mu pozwolić na ucieczkę i ukrywanie się jako aryjczyk. Ponieważ był wielkim pisarzem, znanym już przed wojną, był pod ochroną podziemia, Armii Krajowej, ale został wcześniej zamordowany przez Niemców tutaj w Drohobyczu – mówił Grzegorz Gauden, były dyrektor Instytutu Książki w Krakowie.
Jarosław Godun, dyrektor Instytutu Polskiego w Kijowie, zaznaczył, że 19 listopada przypada 82. rocznica śmierci Schulza, ale również 1000 dni wojny rosyjsko-ukraińskiej. – Akurat tak się te dwie daty złożyły w taki symboliczny sposób, ponieważ doświadczamy niezwykłej solidarności obydwu narodów od prawie trzech lat. Ale również solidarności bardzo fizycznej, ponieważ dzisiaj mamy gości z Polski i z innych krajów, którzy przyjeżdżają właśnie po to, by być wspólnie z Ukrainą w tym trudnym czasie. Oczywiście pretekstem, który nas jednoczy, jest 82. rocznica śmierci Schulza. Rozmawiamy o tym w kontekście polsko-ukraińsko-żydowskim, ale nie zapominamy o aktach bestialstwa i nieludzkiego wręcz zachowania w XXI wieku – dodał.
Po modlitwie ekumenicznej w miejscu zamordowania Schulza oraz złożeniu kwiatów, zapaleniu zniczy i modlitwie na Alei Pamięci – miejscu upamiętniającym drohobyczan poległych dziś na froncie, zgromadzeni udali się do Ratusza. W sali marmurowej zostały wręczone honorowe medale i odznaczenia z okazji 20-lecia Międzynarodowego Festiwalu Brunona Schulza w Drohobyczu. Medal Prezydenta Miasta Lublin otrzymali księża greckokatoliccy o. Myrosław Sobołta i o. Oleg Kekosz oraz przewodniczący Drohobyckiej Rejonowej Administracji Wojskowej Stepan Kułyniak. Medal Unii Lubelskiej otrzymał mer Drohobycza Taras Kuczma, odznaką Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP „Zasłużony dla Kultury Polskiej” został uhonorowany dyrektor Lwowskiego Akademickiego Obwodowego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Jurija Drohobycza w Drohobyczu Mykoła Hnatenko. Brązowy Medal Gloria Artis Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP otrzymała Wiera Meniok – kierowniczka Polonistycznego Centrum Naukowo-Informacyjnego im. Igora Menioka z Drohobyckiego Uniwersytetu Pedagogicznego, dyrektorka Międzynarodowego Festiwalu Brunona Schulza w Drohobyczu.
Obecny podczas uroczystości Krzysztof Łukjanowicz, wicekonsul w Konsulacie Generalnym RP we Lwowie, podkreślił, że coroczny międzynarodowy projekt Druga Jesień jest już trwale zakorzeniony w życiu publicznym mieszkańców Drohobycza. – Jest to swoiste portfolio kulturalne Drohobycza. Wydarzenie przyciąga wielu specjalistów i wielu miłośników, również młodego pokolenia, twórczości Brunona Schulza. Dzięki zaangażowaniu władz miasta i organizatorów twórczość Schulza jest chroniona przed zapomnieniem. W chwili obecnej nie jest to już wydarzenie tylko w Ukrainie, ono przyciąga ludzi z całego tego regionu Europy – dodał.
W pierwszym dniu Drugiej Jesieni odbyły się rozmowy o książce Grzegorza Gaudena „Polska sprawa Dreyfusa. Kto próbował zabić prezydenta”. Spotkanie błyskotliwie poprowadził Ołeksandr Bojczenko. Następna dyskusja dotyczyła książki Jarosława Kurskiego „Dziady i dybuki”. Z autorem rozmawiali Grzegorz Gauden, Andrij Pawłyszyn oraz Paweł Próchniak. Wieczorem odbyło się spotkanie z poetą, obecnie mieszkającym w Norwegii, Arielem Rosé oraz tłumaczką Natalią Belczenko. Podczas spotkania, które prowadziła Kateryna Hładka, został zaprezentowany tomik wierszy poety „Morze nocą jest mięśniem serca”.
Na zakończenie pierwszego dnia uczestnicy Drugiej Jesieni wysłuchali barokowych ukraińskich i polskich utworów w wykonaniu wokalistów z Charkowa, którzy obecnie mieszkają w Drohobyczu – Elnary Alijewej (mezzosopran) i Danyiła Mysina (kontratenor) oraz pianistki z Drohobycza Ołeny Dmytrijewej. Koncert poprowadził Wołodymyr Hrabowski, wykładowca Kolegium Muzycznego im. Wasyla Barwińskiego w Drohobyczu.
Program drugiego dnia projektu Druga Jesień był również bogaty w spotkania. Odbyły się tradycyjne już „Czytania Listopadowe” – cykl esejów mówionych z udziałem Jurko Prochaśki, Pawła Próchniaka, Wiery Meniok, Andrija Pawłyszyna, Moniki Sznajderman, Natalii Fiłewycz, Leonida Tymoszenki, Józefa Olejniczaka, Danyły Ilnyćkiego, Macieja Tramera. W ramach czytań Grzegorz Józefczuk – prezes Stowarzyszenia Festiwal Brunona Schulza w Lublinie, dyrektor artystyczny Międzynarodowego Festiwalu Brunona Schulza w Drohobyczu (SchulzFestu) i doktor honoris causa Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Iwana Franki w Drohobyczu – zaprezentował folder z fotodokumentacją różnorodnych wydarzeń artystycznych oraz ich twórców z Polski, Ukrainy i kilkunastu krajów świata, od Japonii po Brazylię, którzy brali udział w SchulzFeście, przez dwadzieścia lat odbywającym się w Drohobyczu w cyklu dwuletnim.
fot. Igor Feciak
Sporo odbiorców zgromadziło się na spotkaniu poetyckim z Jackiem Podsiadło i Hryhorijem Semenczukiem, którzy – oprócz własnych wierszy – czytali także tłumaczenia wierszy jeden drugiego, specjalnie przygotowane na to spotkanie, które poprowadził Paweł Próchniak. Na scenie kameralnej Teatru w Drohobyczu odbyły się dwa performance poetycko-muzyczne na podstawie twórczości Debory Vogel, Zuzanny Ginczanki i Papuszy, realizowane przez Dianę Horbań, Lubę Paraskewię Strynadiuk oraz Ewę Rajską. Na zakończenie Drugiej Jesieni Hryhorij Semenczuk – poeta i muzyk ze Lwowa – przedstawił projekt muzyczno-poetycki na podstawie archiwalnych nagrań wierszy ukraińskich poetów ubiegłego wieku połączonych z jego własną muzyką elektroniczną.
Projekt został zainicjowany i organizowany przez Polonistyczne Centrum Naukowo-Informacyjne im. Igora Menioka Uniwersytetu w Drohobyczu, Fundację „Muzeum i Festiwal Brunona Schulza” (Drohobycz), Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz Stowarzyszenie Festiwal Brunona Schulza (Lublin).
Współpraca – m.in. Instytut Polski w Kijowie. Patronat honorowy objęli: Konsulat Generalny RP we Lwowie, mer miasta Drohobycz, przewodniczący Drohobyckiej Rejonowej Administracji Wojskowej.
„Nowy Kurier Galicyjski” objął patronat medialny nad wydarzeniem.
Anna Gordijewska
Tekst ukazał się w nr 22 (458), 29 listopada – 16 grudnia 2024
Anna Gordijewska
Anna Gordijewska. Polka, urodzona we Lwowie. Absolwentka polskiej szkoły nr 10 im. św. Marii Magdaleny we Lwowie. Ukończyła wydział dziennikarstwa w Lwowskiej Akademii Drukarstwa. W latach 1995-1997 Podyplomowe Studium Komunikowania Społecznego i Dziennikarstwa na KUL. Prowadziła programy w polskim "Radiu Lwów". Nadawała korespondencje radiowe o tematyce lwowskiej i kresowej współpracując z rozgłośniami w Polsce i za granicą. Od 2013 roku redaktor - prasa, radio, TV - w Kurierze Galicyjskim, reżyser filmów dokumentalnych "Studio Lwów" Kuriera Galicyjskiego. Od września 2019 roku pracuje w programie dla TVP Polonia "Studio Lwów". Otrzymała nagrody: Odznaka "Zasłużony dla Kultury Polskiej", 2007 r ., Złoty Krzyż Zasługi, 2018 r.
