13 lutego pożegnaliśmy z wielkim smutkiem w Kobyłce pod Warszawą prof. Oskara Czarnika. W uroczystości wzięła udział Rodzina Zmarłego, przedstawiciele Biblioteki Narodowej, Instytutu Lwowskiego, wielu innych instytucji kultury, burmistrz Kobyłki i bardzo licznie zgromadzeni mieszkańcy tego miasta. Pogrzeb poprzedziła msza św. żałobna w miejscowym kościele św. Kazimierza, a następnie nastąpiło wyprowadzenie trumny na miejscowy cmentarz. W czasie uroczystości przemawiał między innymi Bogdan Kasprowicz, Prezes Instytutu Lwowskiego oraz wiceprezes Mariusz Olbromski, który posypał grudki ziemi lwowskiej na trumnę Zmarłego.
We wspomnieniu o Zmarłym pracowników Biblioteki Narodowej, w której najdłużej w swym życiu pracował czytamy:
„Oskar Czarnik urodził się w 1937 roku we Lwowie. W okresie okupacji sowieckiej stracił ojca Leszka, przedwojennego, wybitnego działacza harcerskiego, aresztowanego we Lwowie przez NKWD i rozstrzelanego po wyroku w 1940 roku w Moskwie.
Po wojnie związał swoje losy z warszawskim ośrodkiem naukowym, gdzie ukończył studia polonistyczne; w 1979 roku doktoryzował się, a trzynaście lat później uzyskał habilitację w IBL PAN, przedkładając rozprawę Między dwoma Sierpniami. Polska kultura literacka w latach 1944–1980. W 2003 roku został tytularnym profesorem nauk humanistycznych.
Od końca lat 70. pracował w Bibliotece Narodowej, w latach 2001–2008 pełniąc funkcję kierownika Instytutu Książki i Czytelnictwa. Wśród licznych publikacji, będących efektem rzetelnych badań i głębokich kompetencji analitycznych, wymienić należy jego opus magnum pt. W drodze do utraconej Itaki. Prasa, książki i czytelnictwo na szlaku Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich (1940–1942) oraz Armii Polskiej na Wschodzie i 2. Korpusu (1941–1946), (Warszawa, Wydawnictwo BN, 2012). W szerokim kontekście dziejowym zaprezentował działalność instytucji wydawniczych, ich produkcję oraz odbiór w środowiskach polskiego wychodźstwa na wschodzie w okresie II wojny światowej i we Włoszech we wczesnym okresie powojennym.
Po porozumieniach sierpniowych w 1980 roku był jednym z założycieli Komitetu NSZZ „Solidarność” w Bibliotece Narodowej. Mimo kilkugodzinnego zatrzymania 13 grudnia 1981 roku wziął udział w strajku pracowników BN, protestujących przeciwko wprowadzeniu stanu wojennego, za co zapłacił internowaniem. Następnie działał w Duszpasterstwie katolickich środowisk twórczych, osób uwięzionych z powodów politycznych oraz ludzi pracy.
Mieszkał w podwarszawskiej Kobyłce, gdzie z ramienia Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” sprawował mandat radnego w kadencji 1990–1994 oraz funkcję przewodniczącego Rady Miasta. Angażował się na rzecz społeczności lokalnej, dbając o pamięć i dziedzictwo miasta i regionu. Prof. Oskar Czarnik wyróżniony został odznaką Zasłużony Działacz Kultury, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, tytułem Honorowego Obywatela Miasta Kobyłka, a w 2014 roku odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności”.
Prof. Oskar Czarnik był wiernym swemu rodzinnemu miastu. O początku lat dziewięćdziesiątych angażował się w prace Instytutu Lwowskiego. Był przez ponad 30 lat redaktorem i publicystą „Rocznika Lwowskiego” wydawanego przez ten Instytut. Na łamach tego periodyku ukazywały się stale jego cenne refleksje związane z dziejami i kulturą Lwowa, jak również Kresów wschodnich. Był przewodniczącym Rady Naukowej Instytutu Lwowskiego. Ostatnia jego rozprawa „Herminia Naglerowa. Niedoceniona pisarka kresowa” właśnie ukazała się w Roczniku Lwowskim 2025, a obecnie jest także publikowana w „Nowym Kurierze Galicyjskim”. Prof. Oskar Czarnik angażował się w prace Instytutu Lwowskiego wspierające utworzenie Muzeum Kresów w Zamku Książąt Śląskich w Brzegu. Był jednym z trzech sygnatariuszy umowy między Instytutem, a dyrekcją tego Muzeum. Brał udział w sesji naukowej towarzyszącej temu wydarzeniu. Uczestniczył także w wystawie „Lwów i Kresy w grafice. Ze zbiorów Instytutu Lwowskiego” w Muzeum Kresów w Lubaczowie a także towarzyszącej wernisażowi sesji naukowej podczas której wygłosił cenny referat.
Prof. Oskar Czarnik wyróżniony został odznaką Zasłużony Działacz Kultury, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, tytułem Honorowego Obywatela Miasta Kobyłka, a w 2014 roku odznaczony Krzyżem Wolności i Solidarności.
W pamięci członków Instytutu Lwowskiego pozostał człowiekiem znającym dogłębnie dzieje swego rodzinnego Miasta i Kresów, osobą o niezwykłej erudycji i pracowitości, nieprzeciętnej kultury i życzliwości, zawsze gotowym do pomocy i wsparcia, otwartym i szczerym.
CZEŚĆ JEGO PAMIĘCI!
Rodzinie i Bliskim Zmarłego składamy wyrazy głębokiego współczucia
Zarząd i Członkowie Instytutu Lwowskiego
Redakcja „Nowego Kuriera Galicyjskiego” pragnie zwrócić uwagę Czytelników na ostatnią pracę Oskara Czarnika na tematy lwowskie, którą był obszerny artykuł „Herminia Naglerowa. Niedoceniona pisarka kresowa” publikowany obecnie w odcinkach na łamach naszego pisma. O losach wczesnego dzieciństwa Oskara napisała jego matka w książce „To było tak” omawianej na łamach „Nowego Kuriera Galicyjskiego” w recenzji pióra Mariusza Olbromskiego (Halszka Chmielowska-Guilley, To było tak, Wydawnictwo Nieoczywiste, Warszawa 2024 w nr 23 (459), 17–30 grudnia 2024)
