Na łamach „Nowego Kuriera Galicyjskiego” startuje nowy cykl artykułów. Prezentujemy twórczość zwycięzców warsztatów dziennikarskich „Młodzi Głoszą: Sztuka Nowoczesnych Mediów”, które były prowadzone przez dziennikarzy „Nowego Kuriera Galicyjskiego” Andrzeja Końkę, Aleksandra Kuśnierza i Annę Gordijewską.
Kościół w Stryju: ślady polskiej historii w kamieniu
Mieszkam w cichym wiekowym miasteczku, po którym spacery zawsze uspokajają. W tenże czas wywołują zachwyt i zachęcają do rozmyśleń. Przyglądając się zabytkowym budynkom, odkrywam dla siebie czasem coś interesującego. Tym razem – historia, wyryta w kamieniu.
W samym sercu Stryja, zaraz obok rynku stoi majestatyczna świątynia – kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, Sanktuarium Matki Bożej Piastunki Ludzkich Nadziei. Początki parafii sięgają końca XIV wieku, nieprzerwanie istniejącej do dziś, choć sam kościół wielokrotnie ulegał zniszczeniom. Po największym pożarze w historii miasta w 1886 roku świątynia została przebudowana według projektu Juliana Zachariewicza i ten jej wygląd zachował się do naszych czasów. Próbę czasu przetrwały też inne ślady przeszłości – tablice oraz inskrypcje umieszczone na murach kościoła i poza nim.
Jedna z tablic, znajdująca się na północnej elewacji kościoła, upamiętnia chorążego koronnego Krzysztofa Koniecpolskiego, sprawującego rząd starosty stryjskiego, który uczestniczył w przedsięwzięciu budowlanym przy kościele w 1640 roku. Napis w języku łacińskim na pewno jest jedną z najstarszych zachowanych inskrypcji w murach kościoła.
W 1431 roku Stryj otrzymał prawo magdeburskie. Korzyści z królewskich przywilejów często były niwelowane ze względu na częste najazdy Tatarów, Kozaków, Turków, Wołochów, pożary czy zbrojne zatargi mieszczan ze szlachtą z pobliskiej wsi Zapłatyn. W uporaniu się z tymi klęskami pomógł Jan Sobieski, który przejął sprawowanie urzędu stryjskiego starosty po Krzysztofie Koniecpolskim. Niedługo później, już po objęciu władzy królewskiej, odniósł ogromne zwycięstwo w bitwie pod Wiedniem. Na pamiątkę jej 250. rocznicy mieszkańcy Stryja ufundowali tablicę pamiątkową Janowi III Sobieskiemu.
1683-1933
KRÓLOWI POLSKIEMU
JANOWI III SOBIESKIEMU
ONGIŚ STAROŚCIE STRYJSKIEMU
W 250 LETNIĄ ROCZNICĘ ZWYCIĘSTWA POD WIEDNIEM
NA WIECZNĄ POTOMNOŚCI PAMIĄTKĘ
KRÓL. WOLNE MIASTO STRYJ.
Kolejną osobą, uwiecznioną w murach kościoła, jest Tadeusz Kościuszko – bohater narodowy, jedna z najwybitniejszych postaci polskiej historii. Tablica, znajdująca się w zachodniej elewacji po prawej stronie od wejścia głównego, upamiętnia 100. rocznicę jego śmierci. U góry jest umieszczony herb Królestwa Polskiego, a poniżej widoczny napis:
1817-1917
TY! KTÓRYŚ W POLSKI WIERZYŁ ZMARTWYCHWSTANIE
I SZEDŁ PRZEZ MĘKĘ, BÓLE I TĘSKNOTY
WRAZ Z SERCEM LUDU W JUTRZENKI ŚWIT ZŁOTY
ŻYJ W NAS! — ORĘŻA I DUCHA HETMANIE!!!
NACZELNIKOWI W SIERMIĘDZE
TADEUSZOWI KOSCIUSZCE
W SETNĄ ROCZNICĘ ZGONU
Rodacy
Jeszcze jedna tablica znajduje się wewnątrz kościoła. Upamiętnia ona znanego polskiego pisarza Kornela Makuszyńskiego, autora wielu utworów dla dzieci i młodzieży, który urodził się i spędził część swego życia właśnie w Stryju. Została ufundowana przez Towarzystwo Karpackie i umieszczona przy wejściu do bocznej nawy po prawej stronie.
Stare inskrypcje jako ślady przeszłości kryją w sobie cenne wspomnienia minionych czasów. Każda z nich to opowieść przypominająca o ludziach i wydarzeniach, które kształtowały nasze dziedzictwo. Odkrywając je, możemy na nowo poczuć więź z historią, która wciąż ma coś do zaoferowania.
Sofia Syrowa
Szkoła Polskiej Mniejszości Narodowej w Stryju
