Początki prasy sowieckiej Uliczna sprzedaż gazet (NAC)

Początki prasy sowieckiej

We wrześniu 1939 roku przestały ukazywać się we Lwowie polskie gazety. Przez kilka tygodni mieszkańcy miasta nie mieli dostępu do prasy codziennej.

Dopiero 5 października ukazał się pierwszy numer „Czerwonego Sztandaru” – gazety codziennej Zarządu Politycznego Frontu Ukraińskiego. Była to prasa – jak byśmy teraz powiedzieli – polskojęzyczna. Zasadniczo odróżniała się od wydań przedwojennych, gdzie było trochę polityki, trochę wiadomości codziennych i dużo artykułów z wydarzeń miejskich. W „Czerwonym Sztandarze” swoje teksty umieszczali Wanda Wasilewska, Julian Stryjkowski, Leon Chwistek, Władysław Broniewski, Stanisław Jerzy Lec, Janina Broniewska, Lucjan Szenwald, Tadeusz Boy-Żeleński i inni. Proponuję Czytelnikom parę artykułów z pierwszych numerów gazety.

List pracujących Zachodniej Ukrainy do towarzysza Stalina i do przewodniczącego Radzieckiego Rządu Towarzysza Mołotowa
Drodzy i ukochani towarzyszu Stalinie i Towarzyszu Mołotow!
Przez 20 lat, oderwani siłą od rodziny radzieckich narodów, cierpieliśmy okrutny ucisk, padaliśmy ofiarą niebywałej nędzy. Polscy panowie wtrącili nas w otchłań głodu, poniżenia i narodowościowego bezprawia. Zmienili nasz kraj w kolonię, pozbawioną praw i wolności. Zdeptali w błocie naszą kulturę i zamienili nas i nasze dzieci w niewolników i bydło robocze. Życie nasze było ciemną bezgwiezdną nocą. Każdy, kto podnosił głos protestu przeciwko poniżaniu go i pozbawieniu praw, doznawał okrutnych kar ze strony polskich panów. Najlepsi synowie naszego narodu wyginęli w tej walce z panami lub cierpieli w więzieniach skazani na dożywocie.
Czerwona Armia przyniosła nam zdawna upragnioną wolność. Zniszczyła też na zawsze władze i przewrotność znienawidzonych polskich panów. Z pańskich więzień i kazamat wyszli nasi bracia i siostry. Hardo i śmiało podnieśli nad naszymi wioskami i miastami czerwony sztandar. (…)
Dopiero teraz poznaliśmy prawdę o ustroju państwowym kraju radzieckiego, poznaliśmy prawdę o wielkiej stalinowskiej konstytucji, zapewniającej każdemu obywatelowi prawo do pracy, do oświaty i do odpoczynku, i wiemy, że prawa te są urzeczywistnione i że nikt ich nigdy nie naruszy. (…)
Po tym wszystkim, cośmy otrzymali dzięki przyjściu Czerwonej Armii, my, drogi towarzyszu Stalinie i towarzyszu Mołotow, nie szukamy dla siebie innej drogi, jak tylko radzieckiej. Pragniemy stworzyć jedną rodzinę z naszymi braćmi, żyjącymi na Ukrainie Radzieckiej. Dajemy wyraz swemu pragnieniu wobec rządu ZSRR, aby włączono całą Zachodnią Ukrainę w jedną rodzinę pracujących w Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Taka jest wola pracujących Zachodniej Ukrainy, których wyzwolił wielki Związek Radziecki!
Niech żyje wielki Związek Radziecki!
Nich żyje Czerwona Armia!
Niech żyje rząd ZSRR i jego przewodniczący towarzysz Mołotow!
Niech żyje wódz i przyjaciel pracujących całego świata towarzysz Stalin!

Z dziedziny gospodarki sowieckiej
310 procentów normy
4 października znany w kraju frezerem delegat Najwyższej Rady ZSRR, odznaczony orderem tow. I. I. Gudow, oddając swoje doświadczenie ogółowi, stanął do pracy na dwu warsztatach frezowniczych i znowu dał wspaniały przykład roboty stachanowskiej. Na jednym warsztacie obrabiali części nr. 161124. Przedtem obrabiał jednocześnie po 9 takich części, a teraz przy pomocy specjalnych ulepszeń – po 26 części. Przy tym warsztacie tow. Gudow wykonał 310 procent normy.

Z dziedziny szkolnictwa wyższego
Przyjaźń dwu najstarszych uniwersytetów
Kijów, 30 października (artykuł ukazał się w numerze z dnia 6 października – red.). Kijowski Państwowy Uniwersytet im. Tarasa Szewczenki wyraził pragnienie nawiązania ścisłej braterskiej łączności z lwowskim uniwersytetem, który jest jednym z najstarszych w Europie. Profesorowie, docenci i asystenci kijowskiego uniwersytetu wyrazili zamiar odwiedzenia lwowskiego uniwersytetu, by podzielić się nabytym doświadczeniem w sprawie budownictwa socjalistycznej kultury i nawiązać współpracę dwu najstarszych uniwersytetów ukraińskich. Szczególnie wielkie dążenie do wymiany wzajemnych doświadczeń z lwowskim uniwersytetem wykazały katedry biologicznego, chemicznego i historycznego fakultetów. Taką samą gotowość wyraziła rada naukowa muzeum zoologicznego uniwersytetu.
W kijowskim uniwersytecie zorganizowano dla studentów i wykładających szereg lekcji historii, geografii ekonomicznej i fizycznej i literatury Zachodniej Ukrainy. Katedry kijowskiego uniwersytetu przygotowują wydanie księgi zbiorowej o zachodniej Ukrainie. Za kilka dni otwiera się na uniwersytecie wielką wystawę poświęconą Zachodniej Ukrainie.

Ze szkolnictwa
Na zebraniu nauczycieli
Zasadniczym celem ogólno-miejskiego zebrania nauczycieli Tarnopola było omówienie wszystkich zagadnień, związanych z bieżącym rokiem szkolnym. Z referatem na ten temat wystąpiła tow. Bojko, przedstawicielka Wydziału Politycznego Frontu Ukraińskiego.
W przemówieniu swem opowiedziała obecnym o pracy i kształceniu nauczyciela w Radzieckiej Ukrainie i ZSRR. Opowiedziała również o metodyce i dyscyplinie, o wychowaniu humanistycznym dzieci w szkołach radzieckich. Obecni z wielkim entuzjazmem wysłuchali jej opowieści o miłości i troskliwości w stosunku do nauczycieli ze strony Narodu radzieckiego, rządu, partii i samego tow. Stalina.
Przemówienie tow. Bojko i referat przewodniczącego tymczasowego Związku miejskiego oświaty tow. Żuka wielokrotnie przerywano oklaskami i okrzykami na cześć rządu radzieckiego, Czerwonej Armii i towarzysza Stalina. Wszyscy przemawiający nauczyciele dziękowali rządowi radzieckiemu i tow. Stalinowi za braterską pomoc, a Czerwonej Armii za wyzwolenie od jarzma kapitalistów i obszarników, od ucisku narodowego, nędzy i bezrobocia, od siewców nienawiści narodowej.

Młodzież popiera linię partii
Wielki przedwyborczy mityng młodzieży Lwowa
Dnia 11 października odbył się w Teatrze Wielkim przedwyborczy mityng młodzieży miasta Lwowa. Wybrano prezydium, w skład którego weszli obok znakomitych przedstawicieli Czerwonej Armii, działaczy partyjnych i pisarzy, delegaci pracującej i uczącej się młodzieży. Na wniosek tow. Bojko wybrano również honorowe prezydium z wodzem narodów towarzyszem Stalinem na czele.
Tow. Oleksijenko przekazał zebranym serdeczne pozdrowienia od młodzieży radzieckiej.
– Znajdujemy się w przededniu wyborów, które rozstrzygną o przyłączeniu Ukrainy Zachodniej do ZSRR. Młodzież będzie miała po raz pierwszy w dziejach Zachodniej Ukrainy możność nieskrępowanego wypowiadania się. w myśl stalinowskiej konstytucji, wszyscy, którzy ukończyli 18 rok życia, bez względu na przynależność rasową czy narodową posiadają czynne prawo wyborcze.
Przemawiający sekretarz KC LKSMU Chomenko opowiedział o szczęśliwym, pełnym radości życiu młodzieży radzieckiej, wychowanej w ustroju socjalistycznym, nie znającej niewoli i wyzysku.
Następnie Maria Kich odczytuje w imieniu młodzieży Lwowa rezolucję, która kończy się zapewnieniem, że najlepsi delegaci pojadą do Zgromadzenia Narodowego, by domagać się przyłączenia Zachodniej Ukrainy do ZSRR.

Kobieta też człowiek (w ZSRR)
Kobiety w wytwórczości
Na Ukrainie Radzieckiej wraz z mężczyznami kobiety pracują produkcyjnie. W Stalinowskich zakładach im. 15-lecia Komsomołu Donbasu 30 proc. ogólnej ilości pracujących stanowią kobiety. Kobiety-robotnice wykazują prawdziwe wzory wysoce wydajnej pracy. Na przykład, członek komsomołu robotnica Tatjana Tkaczenko pracuje jednocześnie przy dwóch warsztatach drobnostrugalnych. Nadija Efimienko pracuje przy trzech warsztatach i swą normę wykonuje w 170-190 proc. Wiele kobiet, które rozpoczęły swoją pracę w zakładach w charakterze sprzątaczek, lub na innych pracach pomocniczych, obecnie nabyły kwalifikacje i pracują nie gorzej od mężczyzn.

Na wsi nie życie, a malina
Kołchozy kupują auta
W bieżącym roku kołchozy obwodu Czernihowskiego za sprzedane państwu nadmiary mleka i mięsa zakupiły 195 aut ciężarowych. 109 z zakupionych aut organizacje handlowe skierowały już do kołchozów.
W gazecie z 5 listopada czytelnicy Czerwonego Sztandaru mogli zapoznać się z hasłami CK WKP(b) na XXII rocznicę Wielkiej Październikowej Rewolucji Socjalistycznej:
Niech żyje jednolity naród ukraiński, zjednoczony w Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej!
Niech żyje mądra polityka zagraniczna rządu radzieckiego, zapewniająca pokój i bezpieczeństwo naszej ojczyzny!
Niech żyje ukochana Czerwona Armia, potężna ostoja pokojowej pracy narodów ZSRR!
Niech żyje równouprawniona kobieta ZSRR – aktywna uczestniczka w kierowaniu państwem, sprawami gospodarki i kulturalnymi kraju!

Swoje miejsce na łamach Czerwonego Sztandaru mieli też poeci:
Adam Ważyk
Do inteligenta uchodźcy
To stało się tak nagle: rozbite pociągi,
Zdarte druty, na torach wydrążone leje,
Zamiast wodzów – półgłówki,
zamiast armii – włóczęgi,
Widma nocą ciągnące, by skryć się, gdy zadnieje.

Gdziekolwiek szedłeś miasta waliły się w gruzy,
Pryskał pług w rękach chłopa,
nim skibę doorał…
To po latach dwudziestu wyklarował się w burzy
Ukrywany przed tobą lat posępny morał.

I na wiązce słomy w niedokrytej stodole
Przyległeś, zapadając jak
w przedśmiertną ciszę,
Aż człowiek jakiś z gwiazdą na czole
Pochylił się nad tobą:
„Wstań towarzyszu…”

To nic, że ziębniesz w gnijącym łachmanie,
Że ciało jeszcze znojem wędrówki ocieka.
Opadnie z ciebie przeszłość, a to, co pozostanie
Będzie kształtem pierwotnym
nowego Człowieka!

Byłoby to takie piękne, gdyby nie było takie smutne. O „przewagach” władzy sowieckiej mieszkańcy Zachodniej Ukrainy mieli przekonać się dopiero za kilka miesięcy.

Została zachowana oryginalna pisownia

Opracował Krzysztof Szymański
Tekst ukazał się w nr 18 (286) 29 września – 16 października 2017

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

X