Agresja ZSRR na Polskę

Agresja ZSRR na Polskę

17 września 1939 r. Związek Sowiecki, bez określonego w prawie międzynarodowym wypowiedzenia wojny, napadł na Polskę, będącą od 1 września 1939 r. w stanie wojny z III Rzeszą.

 

Na mocy tajnego protokołu do paktu Ribbentrop-Mołotow z dnia 23 sierpnia 1939 r., ZSRR zobowiązał się do zbrojnego wystąpienia przeciw Polsce w sytuacji, gdyby III Rzesza znalazła się w stanie wojny z Polską. Świadczyło to o przewidywanym jeszcze przed wybuchem II wojny światowej najazdem Niemiec i ZSRR na Polskę.

 

3 września 1939 r. Kliment Woroszyłow nakazał podwyższenie gotowości bojowej w okręgach, które miały wziąć udział w ataku oraz rozpoczęcie tajnej mobilizacji. Sowiecka agresja rozpoczęła się bezzwłocznie po zawarciu w dniu 16 września 1939 r. w Moskwie ostatecznego układu rozejmowego pomiędzy ZSRR a Japonią, kończącego nieformalną wojnę sowiecko-japońską na pograniczu Mandżukuo i Mongolii. Kulminacyjnym momentem była zakończona 27 sierpnia 1939 r. zwycięstwem Armii Czerwonej bitwa nad Chałchin-Goł. Żelazną zasadą strategii Stalina było bowiem prowadzenie działań wojennych wyłącznie na jednym froncie.

 

Oficjalny pretekst agresji był zawarty w nocie dyplomatycznej przekazanej 17 września 1939 r. o godzinie 3:00 w nocy przez zastępcę Ludowego Komisarza Spraw Zagranicznych Potiomkina ambasadorowi Grzybowskiemu. Zamieszczono tam niezgodne z prawdą oświadczenie o rozpadzie państwa polskiego, ucieczce rządu polskiego, konieczności ochrony mienia i życia zamieszkujących wschodnie tereny polskie Ukraińców i Białorusinów oraz uwalnianiu ludu polskiego od zagrożeń wojny. W konsekwencji ZSRR uznał wszystkie układy zawarte uprzednio z Polską (w tym traktat ryski z 1921 r. i pakt o nieagresji z 1932 r.) za nieobowiązujące – zawarte z nieistniejącym państwem. Dlatego też odmawiano np. wziętym do niewoli polskim żołnierzom statusu jeńców wojennych. Potiomkin przedstawił notę ambasadorowi RP w chwili rozpoczęcia działań wojennych przez Armię Czerwoną. Ambasador odmówił przyjęcia noty i zażądał wiz wyjazdowych dla dyplomatów polskich.

 

Władze ZSRR próbowały tymczasem, wbrew dyplomatycznej konwencji genewskiej, uniemożliwić opuszczenie kraju polskim dyplomatom i aresztować ich, stwierdzając utratę statusu dyplomatycznego. Konsul generalny RP w Kijowie Jerzy Matusiński został wezwany 30 września 1939 r. i, po aresztowaniu, zamordowany przez NKWD.

X