• Wyspiański bliżej

    W roku 2017 obchodzimy 110. rocznicę śmierci słynnego polskiego poety i dramaturga, malarza, grafika, architekta – twórcy utalentowanego w wielu dziedzinach sztuki. ...
  • Spotkania artystyczne w Samborze

    III Festiwal Sztuki Polonijnej ściągnął do Rudek i Sambora tłumy amatorów sztuki scenicznej. ...
  • Otwarcie Stanicy Ratownictwa Górskiego n...

    16 września w ramach polsko-ukraińskiego projektu odbudowy gmachu obserwatorium astronomicznego na górze Pop Iwan w Czarnohorze, w odnowionych tam pomieszczeniach, została otwarta ...

aktualności

Х Polsko-Ukraińskie Spotkania w Jaremczu

19/09/2017 06:34

Pod patronatem Polsko-Ukraińskiego Forum Partnerstwa MSZ Ukrainy i MSZ Polski w dniach 15-17 września w karpackim miasteczku Jaremcze odbyły się X Polsko-Ukraińskie Spotkania „Historia, Współczesność i Przyszłość”.

VI Polsko-Ukraiński Festiwal Partnerstwa

18/09/2017 12:11

W dniach 8-10 września br. we Lwowie odbył się VI Polsko-Ukraiński Festiwal Partnerstwa, którego głównymi organizatorami wspólnie z KG RP we Lwowie są Lwowska Obwodowa Administracja Państwowa, Lwowska Rada Obwodowa oraz Lwowska Rada Miejska.

Konferencja naukowa o Stanisławowie

18/09/2017 11:18

W Stanisławowie po raz drugi odbyła się konferencja naukowa poświęcona temu miastu. Tegoroczna edycja upłynęła pod hasłem „Stanisławów i ziemia stanisławowska podczas przemian społecznych XIX i w pierwszej połowie XX wieku”. Na sympozjum przyjechali specjaliści z Polski i Ukrainy.

SOS dla cmentarza w Kołomyi

16/09/2017 08:34

Wolontariusze, związani z wrocławskim Towarzystwem Miłośników Kultury Kresowej, w roku 2017 uczestniczyli po raz ósmy w akcji remontowania, naprawy zniszczeń i porządkowania starego, zabytkowego cmentarza rzymskokatolickiego przy ul. Mazepy w Kołomyi.

Wydawnictwo Nowa Era na rzecz szkolnictwa polskiego we Lwowie

15/09/2017 08:18

Fundacja Dziedzictwo Kresowe, znana ze swojej wyjątkowej aktywności i szerokiej działalności na rzecz wspierania Rodaków na Kresach, w ramach realizowanej przez siebie misji wspierania nauczania języka polskiego za granicą przekazała w darze, również w tym roku, na rzecz Lwowskiej Ogólnokształcącej Szkoły Średniej nr 24 im. Marii Konopnickiej zestawy podręczników do nauki języka polskiego dla uczniów klas początkowych.

Dni Polskie w Suczawie

15/09/2017 06:58

Już po raz dziewiętnasty odbyły się Dni Polskie na rumuńskiej Bukowinie. W ramach polskiego święta odbyła się konferencja polsko-rumuńska, prezentacje polskich książek i dożynki w polskiej wsi na Bukowinie Nowy Sołoniec. Uroczystość w Nowym Sołońcu uświetnił kardynał Kazimierz Nycz z Warszawy.

Atrakcje szkoły letniej w Samborze

14/09/2017 07:46

W dniach od 7 do 16 sierpnia w Towarzystwie Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej oddział w Samborze funkcjonowała szkoła letnia zorganizowana dla dzieci z polskich rodzin.

Procesja z relikwiami bł. Jakuba Strzemię ulicami Lwowa

13/09/2017 08:50

W intencji pokoju na Ukrainie i zakończenia wojny na wschodzie kraju modlili się uczestnicy tegorocznej procesji z relikwiami bł. Jakuba Strzemię, która 9 września przeszła ulicami miasta Lwowa, od sanktuarium św. Antoniego do bazyliki metropolitalnej.

publicystyka

Dawne kościoły i klasztory przedwojennego dekanatu kąkolnickiego. Część 3

20/09/2017 10:56

Początki organizacji dekanalnej w archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego sięgają 1593 roku, kiedy to arcybiskup Jan Dymitr Solikowski na synodzie przeprowadził podział terytorium.

Pożegnanie z bronią

19/09/2017 10:41

Natarcie, które przemieniło się w odwrót

Sztuka ponad granicami

18/09/2017 10:35

9 września w galerii „Własna Strzecha” przy ul. Rylejewa we Lwowie została otwarta wystawa prac malarskich uczestników 15 pleneru.

Wiśniowieccy. Część 3

18/09/2017 10:25

Znane polskie rody Wschodu Rzeczypospolitej.

80 lat temu rozpoczęto Operację Polską NKWD

17/09/2017 08:38

Wciąż mało wiemy w Polsce o zbrodni NKWD na Polakach zamieszkujących Związek Sowiecki, o pracach historyków nad poznaniem tych mordów.

Konstanty Górski

16/09/2017 08:31

Kompozytor Polski i Ukrainy Konstanty Górski (1859–1924). Jak Polacy Charków budowali. Część XIII

O zburzeniu kaplicy Matki Boskiej Łyczakowskiej

15/09/2017 08:22

W lutym 1993 r. redaktor naczelna Gazety Lwowskiej Bożena Rafalska zwróciła się do lwowian z apelem: „czy ktoś z Państwa może opisać historię kapliczki Łyczakowskiej?” (Gazeta Lwowska nr 3, 28.02.93). W gazecie zamieszczono zdjęcie dobrze znanej mi świątyni.

Nowa Ustawa o Oświacie. I co dalej?

15/09/2017 08:18

Minęło zaledwie kilka dni od rozpoczęcia nowego roku szkolnego i od przyjęcia przez Radę Najwyższą Ukrainy nowej Ustawy o Oświacie.

Zamach bombowy na otwarcie Targów

14/09/2017 07:51

Początek września 1929 roku miał być we Lwowie wielkim świętem. W tych dniach otwarto ekspozycję na IX Międzynarodowych Targach Wschodnich.

Obowiązek żyjących – pamiętać o przodkach

13/09/2017 09:05

Ta tytułowa myśl przyświecała organizatorom zjazdu rodzinnego potomków Agenora Marii hr. Gołuchowskiego (1849–1921) i jego żony Anny Napoleonii, który odbył się 19–23 lipca br.

Grant Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki w Instytucie Slawistyki PAN

-a A+

Projekt „Mowa polska na Bukowinie Karpackiej. Dokumentacja znikającego dziedzictwa kulturowego” finansowany jest w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „Narodowy Program Rozwoju Humanistyki” w latach 2015–2018, nr 1bH 15 0354 83.

Głównym celem projektu jest udokumentowanie archaicznej mowy polskiej Polaków żyjących na Bukowinie Karpackiej (Ukraina, Rumunia).

Kierownikiem naukowym grantu jest Helena Krasowska. W zespole są osoby doświadczone oraz doktoranci: Lech Suchomlynow, Magdalena Pokrzyńska, Karina Stempel-Garncarczyk, Wojciech Włoskowicz (2016).

Pod koniec 2015 r. rozpoczęły się prace przygotowawcze zespołu do realizacji zadań. Opracowano narzędzia badawcze w postaci dyspozycji do wywiadów pogłębionych z elementami narracji autobiograficznej oraz scenariusza wywiadów fokusowych. Przygotowana została również instrukcja dla badacza w terenie, pomagająca utrzymać przyjęte standardy w zakresie dokumentacji zebranych materiałów.

W 2016 r. zrealizowano pierwszy etap badań terenowych. Zgodnie z planem nakreślonym w projekcie w 2016 r. badania były prowadzone na Bukowinie północnej – w obwodzie czerniowieckim na Ukrainie.

Projekt przewidywał przeprowadzenie wywiadów pogłębionych z 75 osobami. W rzeczywistości przeprowadzono wywiady z 152 osobami. Dodatkowo, kolejnych ok. 60 osób uczestniczyło w prowadzonych wywiadach i często zabierało głos. Byli to członkowie rodzin osób, z którymi przeprowadzaliśmy wywiady. Nie wliczamy ich do ogólnej liczby rozmówców w projekcie ze względów metodologicznych – nie spełniają one przyjętych kryteriów. Najczęściej są to osoby zbyt młode (mają mniej niż 60 lat) i/lub nie posługują się polską mową. Ich głos jest jednak ważny dla projektu z innej perspektywy: ich wypowiedzi na temat zdarzeń, w jakich brali lub biorą udział, doświadczenia życiowe oraz wybory w zakresie języka i tożsamości uzupełniają obraz wyłaniający się z badań, wskazują na sytuację mowy polskiej na Bukowinie północnej. Wywiady fokusowe zostały przeprowadzone zgodnie z planem, tj. trzy wywiady fokusowe w trzech grupach miasto – wieś.

Helena Krasowska (druga od lewej) w Dawidenach w rozmowie z Polakami (fot. archiwum autorki)

Zgodnie z pierwotnym planem badania miały być prowadzone w 17 miejscowościach obwodu czerniowieckiego: Tereblecze, Głęboka, Stara Huta, Dawideny, Dawideny Zrąb, Panka, Storożyniec, Bojany, Czerniowce, Waszkowce, Rarańcza, Kocmań, Łaszkówka, Sadagóra, Zastawna, Wyżnica, Żadowa. Podczas realizacji projektu teren badań jednak rozszerzono aż do 36 miejscowości. Badania przeprowadzono w: Baniłowie n/Czeremoszem, Baniłowie Podgórnym, Bojanach, Budyńcu, Czereszu, Czerniowcach, Czudeju, Dawidenach, Dubowcach, Głębokiej, Ispasie, Kocmaniu, Komarowcach, Korczesztach, Krasnoilsku, Lipowanach koło Łukawiec, Łaszkówce, Łukawcu, Łużanach, Milijewie, Nowej Hucie, Nowej Żadowie, Pance, Piotrowcach Dolnych, Piotrowcach Górnych, Terebleczu, Rarańczy, Sadagórze, Starej Hucie, Starej Żadowie, Storożyńcu, Waszkowcach, Wytylówce, Wyżnicy, Zastawnej i Zielonym Gaju. Powodem tej decyzji jest dotychczasowy niski stopień badawczego rozpoznania Bukowiny północnej. Projekt w znaczący sposób wypełnia tę lukę. Z tego względu przyjęto strategię, aby starać się dotrzeć również do tych miejscowości, które, mimo iż nie były pierwotnie zaplanowane, w czasie pracy terenowej były odnajdywane jako miejsce życia nielicznych rodzin, a niekiedy jedynie pojedynczych osób posługujących się językiem polskim w różnym zakresie.

Zbierane w terenie materiały były nagrywane na nośnik elektroniczny. Pozyskane dokumenty dźwiękowe i wizualne zostały skatalogowane według jednego klucza. Materiał dźwiękowy, tj. nagrania wywiadów, został poddany obróbce technicznej, polegającej na usunięciu danych osobowych z tekstów, oczyszczeniu dźwięku z szumów, wycięciu innych zakłóceń oraz innym niezbędnym zabiegom technicznym, których celem jest uzyskanie tekstów dźwiękowych najlepszej jakości. Kolejnym krokiem było sporządzenie półfonetycznej transkrypcji wywiadów, zgodnie z przygotowaną w tym celu instrukcją.

Kapliczki na cmentarzu w Baniłowie nad Czeremoszem

Ogółem nagrano 13566 minut narracji (226 godzin). Po obróbce technicznej do transkrypcji oddano 120 godzin nagranego materiału. Nie transkrybowano wywiadów nagranych w języku ukraińskim, z osobami nie ujętymi w grancie. Materiał tekstowy uzyskany do analizy w wyniku pierwszego etapu badań to ponad 2 tys. stron maszynopisu. Jest on przygotowany do analizy naukowej; został podzielony na kategorie tematyczne i oznakowany odpowiednio minutami (czas trwania nagrania). Ważną część pozyskanego materiału stanowi materiał wizualny. Zespół zebrał ponad 9 tys. dokumentów wizualnych, na które składają się skany dokumentów osobistych, fotografie z dawnych lat, egzemplifikujące dawne tradycje lokalne i życie rodzinne badanej kategorii osób oraz zdjęcia współczesne prezentujące ich życie – tak codzienność, jak i sferę duchową (wygląd danej miejscowości, domy, podwórka, ogrody, prace różnego typu, ale też sytuacje należące do sfery życia duchowego – obrzędy religijne, cmentarze, kościoły, kapliczki itp.).

Zbiór materiałów powstały w wyniku realizacji projektu stanowi trwałą dokumentację pozwalającą na zapoznanie się poprzez język, będący nośnikiem niematerialnego dziedzictwa kulturowego, z kulturą i życiem Polaków na Bukowinie Karpackiej. Archaiczna mowa Polaków z Bukowiny stanowi unikatową wartość kultury polskiej z uwagi na aktualną liczbę jej użytkowników. W czasie badań zauważyliśmy, że poszczególne skupiska Polaków na Bukowinie posługują się lokalnymi jej odmianami.

Praca w terenie daje także obraz przemian sytuacji użytkowania języka polskiego na Bukowinie północnej. W niektórych wsiach, jak np. w Starej Hucie, Dolnych Piotrowcach, Terebleczu, usłyszeć można archaiczną mowę nie tylko w domu u osób zaproszonych do udziału w badaniach, ale także na ulicy, w sklepie, w szkole – mowa polska stanowi tam podstawowy kod służący do komunikacji w przestrzeni publicznej, który znają lepiej lub gorzej wszyscy mieszkańcy, również osoby o niepolskim pochodzeniu.

Analiza naukowa materiału zbieranego na podstawie badań zespołu została zaprezentowana na licznych konferencjach naukowych w Polsce, na Ukrainie, w Rumunii i Niemczech. Materiał z badań został także wykorzystany podczas zajęć ze studentami i doktorantami w różnych krajach. Realizatorzy grantu promowali tematykę projektu również podczas wykładów otwartych oraz w mediach, np. w TV Suczawa, Radio Wnet, Radio Koszalin i gazecie „Kurier Galicyjski”.

Obecnie trwają prace przygotowawcze do wyjazdu badawczego na Bukowinę rumuńską. Część zespołu wróciła już z dwutygodniowych badań, kolejne osoby dołączą do pracy w terenie w kwietniu i maju. Zaplanowano badania w następujących miejscowościach: Moara, Mihoweny, Wikszany, Kaczyka, Paltinoasa, Plesza, Pojana Mikuli, Nowy Sołoniec, Suczawa, Gura Humoru, Solka, Ickany, Ruda, Seret.

Helena Krasowska
Tekst ukazał się w nr 6-7 (274-275) 11-27 kwietnia 2017

Projekt współfinansowany w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą za pośrednictwem Fundacji Wolność i Demokracja.

©2011-2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Warunkiem zgody na przedruk całości lub części artykułow i informacji zamieszczonych na naszym portalu jest powołanie się na Kurier Galicyjski. Za treść ogłoszeń, oświadczeń i reklam redakcja nie ponosi odpowiedzialności i pozostawia sobie prawo do skrótów nadesłanych tekstów. Zamieszczamy również teksty, treść których nie odpowiada poglądom redakcji.