-a A+

Pomnik Fryderyka Chopina w Parku Łazienki Królewskie, Warszawa (Fot. alexanderson.ulice-warszawy.pl)

Dzieciństwo i edukacja muzyczna Chopina

W październiku 1810, a zatem jeszcze w tym samym roku, w którym urodził się Fryderyk Chopin, jego ojciec Mikołaj Chopin otrzymał posadę w Liceum Warszawskim. Było to powodem przeniesienia się rodziny z Żelazowej Woli do Warszawy, gdzie zamieszkali początkowo w prawym skrzydle Pałacu Saskiego.

Sam Pałac Saski mieścił się na dawnym Placu Saskim, (obecnie im. Józefa Piłsudskiego). Był w 1713 zakupiony i przebudowany przez pochodzącego z rodu Wettynów króla Rzeczypospolitej Augusta II, będącego jednocześnie królem Saksonii, skąd pochodzi nazwa pałacu. 

Warto nadmienić, że do dziś przetrwał tylko środkowy fragment kolumnady (pochodzącej z czasów przebudowy pałacu w 1842), w której od 1925 mieści się Grób Nieznanego Żołnierza. W latach 1804 – 1817 w wynajmowanym od Wettynów prawym skrzydle Pałacu Saskiego mieściło się Liceum Warszawskie. Była to szkoła utworzona przez władze pruskie (Warszawa w latach 1795-1807 była pod zaborem pruskim). 

W wyższych klasach do 1807 nauka odbywała się w języku niemieckim. W 1807, gdy utworzono Księstwo Warszawskie, nastąpiła reorganizacja szkoły według wzorów francuskich. To właśnie dzięki zamieszkaniu w tym budynku rodzina Chopinów miała sposobność zapoznania się z rodziną Samuela Bogumiła Lindego, dyrektora Liceum, który m.in. zainicjował wydawanie słynnego słownika języka polskiego. Najprawdopodobniej od 1813 Mikołaj Chopin prowadził także prywatny pensjonat dla chłopców z rodzin ziemiańskich. W Liceum Warszawskim Mikołaj Chopin wkrótce został mianowany wykładowcą literatury i języka francuskiego.

Chopinowie prowadzili ożywione życie muzyczne. Matka Chopina Tekla Justyna z Krzyżanowskich śpiewała i grała na fortepianie. Jej ulubioną pieśnią był romans o Laurze i Filonie „Już miesiąc zaszedł” (do tekstu Franciszka Karpińskiego, wychowanka Jezuickiej Akademii we Lwowie), który w 1828 doczekał się opracowania przez Fryderyka Chopina w postaci Fantazji A-dur na tematy polskie op. 13 na fortepian z orkiestrą.

Zgodnie z rodzinnym przekazem, pierwszych lekcji gry na fortepianie małemu Fryderykowi udzielała jego siostra Ludwika. Grywali na cztery ręce. Regularną naukę Fryderyk Chopin rozpoczął w 1816, a zatem w wieku sześciu lat, pod kierunkiem Wojciecha Żywnego, Czecha osiadłego w Warszawie, który był zatrudniony jako jeden z pedagogów w pensjonacie Mikołaja Chopina. Naukę gry na fortepianie Żywny opierał na kompozycjach Johanna Sebastiana Bacha i Wolfganga Amadeusa Mozarta. Taki dobór kompozytorów świadczy o doskonałym guście nauczyciela, nie było bowiem wówczas ustalonego kanonu pedagogicznego, a powszechnie dziś znane kompozycje Bacha wcale nie należały do najpopularniejszych utworów.

Wojciech Żywny i Józef Elsner (Fot. www.sowa.website.pl/pl.chopin.nifc.pl)

W 1817 rodzina Chopinów wraz z całym Liceum Warszawskim przeniosła się do lewej oficyny dawnego Pałacu Kazimierzowskiego wybudowanej w 1816. Sam zaś pałac swoją nazwę zawdzięcza innemu królowi Polski – Janowi Kazimierzowi, który miał tam prywatną rezydencję. W II połowie XVIII w. mieściła się tam Szkoła Rycerska, zamknięta po insurekcji kościuszkowskiej w 1794, następnie Liceum Warszawskie, a od 1816 do dziś jest to siedziba Uniwersytetu Warszawskiego. Warto nadmienić, że budynek oficyny przetrwał do dzisiejszych czasów niemal bez jakichkolwiek zniszczeń, zatem pamięta jeszcze czasy Chopina. 

W 1817 po raz pierwszy ukazała się drukiem kompozycja Fryderyka Chopina – Polonez g-moll dedykowany Wiktorii Skarbek, która małego Fryderyka znać musiała już od pierwszych dni po jego wyjściu na świat. Będąc krewną Fryderyka Skarbka (ojca chrzestnego Fryderyka Chopina) mieszkała w Żelazowej Woli i zgodnie z treścią jego pamiętnika była świadkiem urodzin Chopina. Świadczy to o nieprzemijającej zażyłości rodziny Chopinów z rodziną Skarbków, pomimo przeprowadzki do Warszawy. Okoliczności do częstszego widywania się nadeszły niebawem, bowiem w 1818 Fryderyk Skarbek został profesorem ekonomii na Uniwersytecie Warszawskim. Sam Polonez g-moll jest dziś bardzo często grywany na początkowym (ale ze względu na pewne wymagania techniczne nie na zupełnie elementarnym) etapie gry na fortepianie zarówno w szkołach muzycznych jak i podczas lekcji prywatnych. Sam dobrze pamiętam naukę tego poloneza, który jawił mi wówczas się jako pierwszy „naprawdę poważny” utwór.

W 1818 w „Pamiętniku Warszawskim” na temat autora Poloneza g-moll pisano: „prawdziwy geniusz muzyczny […] Gdyby młodzieniec ten urodził się w Niemczech lub we Francji, ściągnąłby już zapewne na siebie uwagę wszelkich społeczeństw; niechże wzmianka niniejsza służy za wskazówkę, że i na naszej ziemi powstają geniusze, tylko że brak głośnych wiadomości ukrywa je przed publicznością”. 

W tym samym roku w Warszawie, w pałacu Radziwiłłów (ob. Pałac Prezydencki), odbył się pierwszy publiczny koncert Chopina. Podobno podczas tego samego wieczoru deklamował wiersz sześcioletni Zygmunt Krasiński. Z inicjatywą koncertu wystąpiło Warszawskie Towarzystwo Dobroczynności z założycielką hr. Zofią Zamoyską i prezesem Julianem Ursynem Niemcewiczem.

W rok później Fryderyk Chopin, jako „cudowne dziecko”, grywał improwizacje już w wielu domach warszawskiej arystokracji: Czartoryskich, Sapiehów, Czetwertyńskich, Radziwiłłów, Skarbków i in. Na temat młodego Chopina posiadamy z 1821 relację Eustachego Marylskiego, mieszkającego razem z Fryderykiem pensjonariusza, który pisał: „O zmroku, mając wolne chwile od nauki, opowiadaliśmy wypadki z historii polskiej, jak śmierć króla Warneńczyka, Żółkiewskiego, staczane bitwy przez wodzów naszych i to wszystko młody Chopin wygrywał na fortepianie”.

Maria Szymanowska i Angelica Catalani (Fot. chopinwithcherries.blogspot.com/ www.artfinder.com)

W 1820 w Warszawie gościła słynna włoska śpiewaczka Angelica Catalani. Poruszona grą Fryderyka Chopina obdarowała go złotym zegarkiem z dedykacją. Po pobycie w Warszawie wielka śpiewaczka odbywała dalsze tournée występując w 1820 także w Krzemieńcu i we Lwowie, gdzie dała dwa koncerty cieszące się ogromnym powodzeniem.

Pobyt Catalani w stolicy Galicji odbił się na tyle szerokim echem, że na scenie niemieckiej (a wkrótce także i na scenie polskiej) wystawiono sztukę Die falsche Catalani in Krähwinkel (Udana Katalani) z muzyką Ignaza Schustera, której treść bezpośrednio odnosiła się do wizyty śpiewaczki we Lwowie i towarzyszącym temu wydarzeniu śmiesznościom, bowiem cały Lwów zwariować miał wówczas na jej punkcie. 

Poza koncertami publicznymi Angelica Catalani uświetniła śpiewem także wieczór w prywatnym domu baronowej Józefiny Baroni-Cavalcabo z domu Castiglioni, żony lwowskiego radcy gubernialnego. W znanym z bogatego życia muzycznego pałacu baronowej w pierwszej połowie XIX w. spotykała się cała elita towarzyska Lwowa. Podobno to właśnie Catalani nakłoniła lwowską elitę do założenia towarzystwa muzycznego.

W 1822 Fryderyk Chopin zakończył naukę pobieraną u Wojciecha Żywnego kształcąc się dalej prywatnie pod kierunkiem Józefa Elsnera, kompozytora pochodzącego ze Śląska w 1799 r. osiadłego na stałe w Warszawie. Po paru latach na temat skuteczności pracy pedagogicznej Żywnego i Elsnera Chopin wyraził się słowami: „z p. Żywnym i Elsnerem największy osioł by się nauczył”. W 1823 Fryderyk Chopin wstąpił do IV klasy Liceum Warszawskiego kierowanego przez Samuela Bogumiła Lindego.

W tym samym roku w Warszawie Fryderyk Chopin słuchał koncertu Marii Szymanowskiej, dobrze znanej ówcześnie polskiej pianistki i kompozytorki, w 1823 występującej także we Lwowie. Maria Szymanowska reprezentuje generację kompozytorów działających w czasach młodości Chopina, którzy jako pierwsi do swoich utworów wprowadzali na szerszą skalę elementy polskiej muzyki narodowej pisząc polonezy i mazurki fortepianowe. Z całą pewnością uprawiane przez nią gatunki wywarły istotny wpływ na młodego Chopina. Warto także nadmienić, że w 1834 Maria Szymanowska stała się teściową Adama Mickiewicza poprzez jego małżeństwo z Celiną Szymanowską.

W 1826 Fryderyk Chopin ukończył Liceum Warszawskie i zapisał się na pierwszy rok Szkoły Głównej Muzyki kierowanej przez Józefa Elsnera, która jako oddział Sztuk Pięknych wchodziła w skład Uniwersytetu Warszawskiego. Tak rozpoczął się bardzo ważny etap edukacji muzycznej przyszłego wielkiego kompozytora.

Część II cyklu Fryderyk Chopin (1810+1849) i jego lwowscy kontynuatorzy

Michał Piekarski
Tekst ukazał się w nr 2 (102), 29 stycznia – 11 lutego, 2010

22/01/2010 12:27

Fryderyk Chopin

Fryderyk Chopin (1810-1849) i jego lwowscy kontynuatorzy

„Pianistka” Marek Langowski (Fot. www.touchofart.eu)
11/10/2012 10:36

Kornelia Parnas

Kornelia Parnas i jej muzeum chopinowskie

Kornelia Löwenherz-Parnas była główną postacią pielęgnującą we Lwowie pamięć o Fryderyku Chopinie w pierwszej połowie XX w. Dzięki edukacji muzycznej zdobytej w Konserwatorium Galicyjskiego Towarzystwa Muzycznego doskonaliła technikę gry na fortepianie pod kierunkiem Karola Mikulego, który przekazał jej tradycje interpretacyjne utworów Chopina.

Pomnik Fryderyka Chopina w Żelazowej Woli (Fot. jano.flog.pl)
08/11/2012 09:52

Fryderyk Chopin. Część 1

Pochodzenie Chopina

W przeciągu ostatniego 200-lecia Fryderyk Chopin stał się najsłynniejszym Polakiem znanym na całym świecie. Do dziś rozgłos związany z jakimkolwiek innym polskim artystą, naukowcem czy politykiem nie przekracza jego sławy, zwłaszcza poza granicami Polski.

Projekt współfinansowany w ramach sprawowania opieki Senatu Rzeczypospolitej Polskiej nad Polonią i Polakami za granicą za pośrednictwem Fundacji Wolność i Demokracja.

©2011-2017 Wszelkie prawa zastrzeżone
Warunkiem zgody na przedruk całości lub części artykułow i informacji zamieszczonych na naszym portalu jest powołanie się na Kurier Galicyjski. Za treść ogłoszeń, oświadczeń i reklam redakcja nie ponosi odpowiedzialności i pozostawia sobie prawo do skrótów nadesłanych tekstów. Zamieszczamy również teksty, treść których nie odpowiada poglądom redakcji.